Jonge asielzoeker snel naar huis

Staatssecretaris Albayrak wil kansloze jonge asielzoekers veel sneller uitzetten. Gisteren stemde het kabinet in met haar plannen.

Alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) die in Nederland binnenkomen, blijven vaak jarenlang bungelen. Want hoewel de overheid ze meestal geen asiel verleent, krijgen ze, omdat het kinderen zijn, wel een tijdelijke vergunning. Tot hun achttiende worden ze niet uitgezet.

„Daarmee bied je een schijnperspectief”, stelt staatssecretaris Nebahat Albayrak (Vreemdelingenzaken, PvdA). De amv’s wonen hier jaren, gaan naar school. Op hun achttiende krijgen ze plotseling geen opvang meer, geen medische zorg en onderwijs. Ze moeten terug, terwijl ze soms niet meer weten hoe het er in hun land uitziet. Velen verdwijnen in de illegaliteit. Het systeem moet anders, concludeert Albayrak. Gisteren bleek dat het kabinet haar voorstel voor een nieuw amv-beleid steunt.

In dat plan wordt de tijdelijke vergunning afgeschaft. Voortaan moeten de amv’s binnen een jaar nadat zij in Nederland zijn aangekomen, weten waar ze aan toe zijn: of ze mogen blijven of dat ze worden teruggestuurd naar hun land. Als een jongere niet mag blijven, wordt hij snel uitgezet.

De asielprocedure wordt zorgvuldiger, vindt Albayrak. Voorafgaand aan de achtdaagse asielprocedure wordt er een rust- en voorbereidingstermijn van minimaal drie weken ingelast. In die tijd kan de Immigratie- en Naturalisatiedienst onderzoek doen naar de identiteit van het kind en een medische screening uitvoeren. Ondertussen wordt de minderjarige voorbereid op wat komen gaat. Zodra in de asielprocedure blijkt dat een kind niet in aanmerking voor asiel komt, wordt de uitzetting voorbereid. De Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) zoekt naar de biologische ouders van het kind en kijkt naar de opvangmogelijkheden in het land van herkomst. „Het feit dat een kind nu tot zijn achttiende niet wordt uitgezet, leidt naar mijn mening te vaak tot berusting. ‘Ach, hij is voorlopig even veilig’, wordt er dan gedacht”, zegt Albayrak. Zij wil de justitieorganisatie dwingen actiever werk te maken van terugkeer.

Directeur Tin Verstegen van de stichting Nidos, de voogdijinstelling voor amv’s, vindt snel duidelijkheid geven en snel handelen prima. Maar, zegt hij, als het ondanks maximale inspanningen niet lukt om een kind uit te zetten, bijvoorbeeld omdat het herkomstland geen papieren wil verstrekken, moet het kind na één of twee jaar alsnog een vergunning krijgen. Nu krijgt een amv na drie jaar een zogeheten ‘buitenschuldvergunning’ waarmee hij in Nederland mag blijven. Albayrak zegt niet van plan te zijn die termijn te verkorten. „Dat neemt iedere prikkel weg om aan de terugkeer mee te werken. Zo’n jongere denkt dan: als ik mijn verzet één jaar kan volhouden, mag ik hier blijven.”

Ouders of familie zitten lang niet altijd te wachten op terugkeer. Vaak worden kinderen door hun ouders naar Europa gestuurd. Voor een betere toekomst, of zodat zij geld kunnen verdienen voor hun familie. Soms worden kinderen aan mensenhandelaars verkocht. Albayrak: „Juist door snelle terugkeer laat je aan die ouders zien dat de reis geen kans van slagen heeft. Het kost bakken vol geld om een kind naar Europa te sturen en ze worden direct weer teruggebracht.”

Verstegen vindt dat er zekerheid moet zijn dat het kind goed wordt opgevangen. „Niet alle familie die zegt dat ze het kind opvangen kan of wil dat ook. Het kind zwerft na drie weken weer op straat, totaal ontheemd.” Albayrak erkent dat er bijzondere gevallen zijn. „Als het kind slachtoffer is van bijvoorbeeld mishandeling, uitbuiting of gedwongen prostitutie, blijft het kind in Nederland.”

Uitgeprocedeerde jonge asielzoekers moeten hun uitzetting in de cel afwachten. Daar is al jarenlang kritiek op, onder meer door de Inspectie voor de Sanctietoepassing en de Raad van Europa. Albayrak kijkt of andere vormen van gesloten opvang mogelijk zijn. Amv’s met een strafblad blijven wel in detentie tot de uitzetting.

VluchtelingenWerk Nederland vindt dat Albayrak amv’s nog altijd te lang in onzekerheid laat zitten. „Dat gaat tegen alle fatsoensnormen in”, zegt directeur Edwin Huizing. Hij pleit ervoor alle aanvragen van kinderen standaard in de verlengde asielprocedure af te doen in plaats van in acht dagen. Huizing: „Extra tijd voor een nauwkeurige asielprocedure is bij deze kinderen echt noodzakelijk. Ze zijn wantrouwig en vermoeid als ze in Nederland aankomen. Je kunt van een kind dat in zo’n situatie zit niet verwachten dat zij hun volledige asielverhaal helder kunnen maken in acht dagen.”

    • Sheila Kamerman
    • Barbara Rijlaarsdam