Herta Müllers oude schaduw 'Walter' meldt zich

De Duitse schrijver Werner Söllner onthult dat hij werkte voor de Roemeense dienst Securiate, maar hij ontkent het bespioneren van Nobelprijswinnaar Herta Müller.

Romanian born German writer Herta Mueller, winner of the 2009 Nobel Literature Prize, speaks during the traditional Nobel Lecture in Literature at the Swedish Academy in Stockholm, on december 7, 2009. Mueller said she was "stunned" by the honour, in a statement released by her publisher. Born in August 1953 in the traditionally German-speaking Nabat region of Romania, Mueller has used her upbringing under Nicolae Ceausescu's oppressive regime as her main source of inspiration. AFP PHOTO/SCANPIX/ Claudio Bresciani AFP

Het moet een tenenkrommend moment zijn geweest toen de Duits-Roemeense schrijver Werner Söllner deze week op een literaire avond in München totaal onverwachts bekende dat hij spion is geweest van de Securitate, de geheime dienst van het communistische regime van Roemenië. Zijn deknaam luidde ‘Walter’, blijkt uit dossiers die dit jaar zijn vrijgegeven. Walter zou onder anderen Herta Müller hebben bespioneerd, de schrijver die donderdag de Nobelprijs voor de Literatuur ontving in Stockholm. Zij werd daar geprezen voor haar „grote moed en compromisloze tegenstand” tijdens de communistische dictatuur.

In München kwamen afgelopen dinsdag Duits-Roemeense schrijvers, oud-dissidenten en leden van de Roemeense gemeenschap naar een lezing met de titel ‘Duitse literatuur in Roemenië bezien in de spiegel en lachspiegel van de Securitate-dossiers’. Op deze avond ter verwerking van het verleden vroeg Werner Söllner opeens aandacht voor „een mededeling”.

Hij las daarop een verklaring voor die volgens de Frankfurter Allgemeine Zeitung eindigde met de woorden: „Ik ben dus iemand die zich tegen de intimidatiepogingen van de Securitate niet genoeg heeft verweerd”. Het was Söllners ‘coming out’ als oud-spion, vermoedelijk afgedwongen door het feit dat zijn deknaam in de Securitate-stukken veelvuldig voorkomt. Ontmaskering zou slechts een kwestie van tijd zijn.

Söllner (58) behoort tot de grote groep Duitse Roemenen die tijdens het bewind van dictator Nicolae Ceausescu naar West-Duitsland zijn vertrokken. Vaak als balling; velen waren dissidenten die gediscrimineerd en vervolgd werden. Ze maakten deel uit van de Duits-Roemeense minderheid, afstammelingen van Duitse kolonisten die in de twaalfde eeuw in Banat zijn gaan wonen, een streek in Midden-Europa die voor tweederde in Roemenië ligt en eenderde in Servië en Hongarije.

Prominent vertegenwoordiger van de Duitse Roemenen is de 56-jarige Herta Müller. Haar boeken gaan over de Roemeense dictatuur, de vervolging door de Securitate en het leven in ballingschap. Müller, jaren door de geheime dienst geterroriseerd, heeft na lang aandringen dit voorjaar haar vuistdikke Securitate-dossier gekregen.

Söllner was van 1971 tot 1974 Securitate-medewerker, „tegen mijn eigen wil”. Hij ontkent dat hij Herta Müller heeft bespioneerd, hoewel zijn schuilnaam meermaals in haar dossier zou voorkomen. „Ik heb niemand aan de galg of in de gevangenis gebracht. Niemand is door mij zijn baan kwijtgeraakt, maar geschaad heeft het natuurlijk wel.”

Werner Söllner is een vooraanstaand schrijver en dichter, directeur van een literair bureau in Frankfurt, en bekroond met verschillende Duitse literatuurprijzen. Bekende werken van hem zijn Das Land, das Leben, Der Schlaf des Trommlers en Zweite Natur. Een van zijn boeken heet Mitteilungen eines Privatmannes. De Frankfurter Allgemeine gebruikt die titel als kop boven een artikel waarin op dodelijke wijze verslag wordt gedaan van Söllners eigen aangifte.

Aangenomen mag worden dat Söllner en Müller elkaar kennen. Het is waarschijnlijk Müllers ex-man geweest, de schrijver Richard Wagner, die Söllner voorzichtig heeft gevraagd of hij weet wie spion Walter is. Anders dan in de voormalige DDR, waar de archieven van de geheime dienst (Stasi) al bijna twintig jaar openbaar zijn, is Roemenië uiterst terughoudend met het vrijgeven van de dossiers. Herta Müller heeft wel eens gezegd dat de Securitate nog steeds heerst in Roemenië.

Müller was zelf niet op de avond in München. Op de onthulling van Söllner heeft ze nog niet gereageerd.