Geest van Pinochet boven verkiezingen in Chili

Het verleden van de militaire dictatuur speelt morgen in Chili bij de presidentsverkiezingen een mobiliserende rol. Twee kandidaten vechten de strijd van hun vaders uit.

RIO DE JANEIRO. 12 Dec. - Onverslaanbaar is de huidige centrumlinkse regeringscoalitie in Chili, Concertación (letterlijk: pact of akkoord), als het om verkiezingen gaat. Sinds 1999 niet verloren. En de Chileense president Michelle Bachelet? Zij is nog steeds razend populair. Toch is het niet zeker dat de huidige regeringscoalitie volgend jaar opnieuw kan regeren.

Bij de presidentsverkiezingen morgen, kan blijken of Chili (16 miljoen inwoners) in de toekomst wellicht een ruk naar rechts maakt en afscheid neemt van de Concertación. Pas in januari wordt echter de definitieve uitkomst verwacht na een waarschijnlijke tweede ronde tussen de twee presidentskandidaten die na morgen overblijven. Eén winnaar van de eerste ronde lijkt al vast te staan. Dat is Sebastián Piñera, van de rechtse Coalición por el Cambio (Coalitie voor Verandering). Volgens recente peilingen zal hij ruim 44 procent van de stemmen krijgen.

De kandidaat van de regering, Eduardo Frei, kan rekenen op 31 procent, terwijl zijn naaste belager Marco Enríquez-Ominami, de onafhankelijke kandidaat en centrist, goed is voor 17 procent. Bachelet kan zelf overigens niet meedoen omdat de Grondwet haar een tweede achtereenvolgende termijn verbiedt. De laatste voorspelling: de tweede ronde zal gaan tussen Piñera en Frei.

Wat vooral opvalt, is dat Frei (1942) vooralsnog niet weet te profiteren van de populariteit van de huidige president – Bachelet is in Chili bijna net zo geliefd als haar ambtgenoot Lula in Brazilië is. Volgens Chileense analisten ligt dat mogelijk aan het verleden van Frei.

Tussen 1994 en 2000 was hij al president van het land. Beloftes die hij destijds in zijn campagnes maakte, zou hij niet hebben waargemaakt tijdens zijn bewind. Dus waarom zou hij dat nu wel doen? Bovendien werd zijn regering in de tweede helft van de jaren negentig overvallen door de Azië-crisis die de Chileense economie een flinke dreun gaf.

Hij voert nu onder meer campagne met de belofte om de amnestiewet uit 1978 af te schaffen voor militairen die mensenrechten hebben geschonden tijdens de beginperiode van de dictatuur van generaal Augusto Pinochet. Zo hoopt hij de linksere kiezers voor zich in te winnen. Ook belooft hij een antiterrorisme wet te schrappen, die gebruikt wordt om opstandige Mapuche-indianen aan te pakken.

Frei’s vader, eveneens een ex-president en gewezen criticus van de dictatuur, is 1982 waarschijnlijk vermoord door het militaire bewind. Deze zaak is weer springlevend nu een rechter deze week zes verdachten heeft gedagvaard. Afbeeldingen van Frei sr. worden door zijn zoon gebruikt in tv-spotjes. Daarin wordt gerefereerd aan de populaire landbouwhervormingen die zijn vader destijds (1964-1970) introduceerde.

Zijn naaste concurrent Enríquez-Ominami liet al weten zijn vader niet te gebruiken om kiezers te lokken. Zijn vader, Miguel Enríquez, was oprichter van de befaamde Movimiento de Izquierda Revolucionaria (de linkse revolutionaire beweging), een aanvankelijke gewapende verzetsgroep. Ook Enríquez sr. is destijds door het militaire bewind omgebracht.

En zo waart de geest van Pinochet weer rond in Chili aan de vooravond van de verkiezingen.

Vorig weekend had ook de herbegrafenis plaats van Víctor Jara, een geliefde folkzanger en politiek activist die vermoord werd door het militaire regime. Zijn lichaam was op last van de rechter opgegraven en bleek doorzeefd te zijn met 30 kogels. Ruim 6.000 Chilenen, waaronder Frei en Bachelet, woonden de herbegrafenis bij.

Of de kandidaten daarvan profijt trekken is echter de vraag. De Chileense analist Ricardo Israel twijfelt. Hij denkt dat Chilenen nu meer bezig zijn met het heden, onderwijs en gezondheidszorg, dan met de spoken van het verleden.

    • Philip de Wit