Eindelijk aandacht voor de ziekte uit de provincie

Jarenlang sudderde de Q-koorts in Noord-Brabant. Bestuurders en artsen trokken vergeefs aan de bel. Dat is veranderd nu de ziekte nationaal nieuws is.

Tweeënhalf jaar na de eerste uitbraak van Q-koorts in het Noord-Brabantse boerendorp Herpen besluiten de ministers Klink (Volksgezondheid) en Verburg (Landbouw) tot drastische maatregelen. Waarom deden ze dat niet eerder? Waarom nu ineens wel?

Terug naar 2007. In Herpen worden 170 mensen ernstig ziek. GGD Hart voor Brabant stelt vast dat ze Q-koorts hebben. In dat jaar informeert de overheid artsen en veeartsen over Q-koorts en maakt ze een folder voor geiten- en schapenboeren. Verder doet ze niks.

Het ministerie voor Volksgezondheid verklaart dit als volgt. Burgemeesters zijn in Nederland verantwoordelijk voor de bestrijding van infectieziekten. De bestrijding verliep prima. Er was dus geen aanleiding voor het ministerie om in te grijpen. De hoop was dat de uitbraak zich in 2008 niet zou herhalen.

Inderdaad, zeggen arts-microbiologen. De overheid heeft gedacht dat de epidemie beperkt zou blijven. Zoals zij elders in de wereld ook beperkt bleef. Niet eerder, nergens ter wereld, werd de epidemie zo groot als zij in Nederland is geworden.

Maar was die gedachte terecht? Arts-microbiologen en GGD Hart voor Brabant vinden van niet. Zodra de bacterie mensen besmet, zal zij ook andere geiten besmetten. Zeker in de buurt van Herpen waar veel geitenboeren zitten. Zo ontstaan weer nieuwe besmettingshaarden. In Nederland wonen grote aantallen geiten dicht op grote aantallen mensen. De overheid had kunnen weten dat de epidemie zich zou uitbreiden.

In de zomer van 2008 liggen de intensive care van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch en Ziekenhuis Bernhoven in Oss vol. In tientallen gemeenten krijgen mensen Q-koorts; duizend in totaal. Nog steeds neemt de regering geen drastische maatregelen. Er is onderzoek nodig om te weten welke maatregelen effectief en proportioneel zijn, zegt Verburg daarover. In 2008 lopen er 39 onderzoeken naar Q-koorts.

Noord-Brabantse bestuurders en de plaatselijke GGD winden zich op over het gebrek aan aandacht en daadkracht in Den Haag. Het frustreert hen dat alleen regionale media over de epidemie berichten. Q-koorts is heel lang gezien als een lokaal probleem, ver weg van de Randstad, zeggen zij.

Bovendien merken ze dat er belangentegenstellingen zijn tussen het ministerie van Landbouw en het ministerie van Volksgezondheid. Dat de Gezondheidsdienst voor Dieren en de Voedsel en Waren Autoriteit, beide vallend onder het ministerie van Landbouw, niet tegen de GGD vertellen welke bedrijven precies besmet zijn. Om de volksgezondheid optimaal te dienen, is het belangrijk te weten waar besmettingshaarden zitten.

In 2009 loopt de epidemie echt uit de hand. Van Groningen tot Limburg worden mensen ziek. De overheid begint dat voorjaar een vaccinatiecampagne met een vaccin waarvan de effectiviteit niet bewezen is. En met veel te weinig vaccins voor alle geiten en schapen in Nederland.

Slap, vinden artsen en wetenschappers in Noord-Brabant. Longarts Kees Groot van Ziekenhuis Bernhoven in Oss zegt publiekelijk dat zwangere vrouwen en mensen met hartklepproblemen Brabant die zomer beter kunnen mijden. Arts-microbioloog Peter Wever van het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch schrijft dat Q-koorts gevaarlijker is voor de volksgezondheid dan de Mexicaanse griep. En zelfs directeur infectieziekten Roel Coutinho van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), dat valt onder Volksgezondheid, zegt deze zomer in actualiteitenrubriek NOVA dat hij het ruimen van dieren niet uitsluit.

Het ministerie van Landbouw maakt zich minder zorgen. Op 27 november laat het nog weten dat het goede resultaten verwacht van de vaccinatie en dat het een totaal vervoersverbod voor schapen en geiten niet proportioneel vindt.

Onderzoekers weten intussen de Q-koortsbacterie te isoleren. Daardoor is het mogelijk op basis van een monster uit de melktank van een geiten- of schapenhouderij vast te stellen of een bedrijf besmette dieren heeft. Bij alle bedrijven wordt verplicht een monster genomen. Op 2 december is duidelijk dat 55 bedrijven besmet zijn. Maar wat doet de overheid?

We werken hard aan een communicatiestrategie om burgers, artsen en bestuurders te voorzien van alle informatie die zij nodig hebben om Q-koorts snel te herkennen, te behandelen en te bestrijden, laat het ministerie van Volksgezondheid weten.

Op 5 december uiten artsen, bestuurders en de GGD uit Noord-Brabant in een reconstructie in NRC Handelsblad kritiek op laks overheidsbeleid. Zij doen hetzelfde in een uitzending van het programma Zembla, een dag later. Ze zijn boos. De maat is vol.

Afgelopen dinsdag werd het RIVM-advies om drachtige geiten te ruimen bekend. Woensdag namen de ministers Klink en Verburg dat advies over. Omdat we pas op 4 december het advies van het RIVM ontvingen, zeggen zij.

Bestuurders, artsen en GGD in Noord-Brabant zeggen: omdat wij eindelijk en masse aan de bel hebben getrokken in landelijke media. Ze zijn blij, verward en boos tegelijk.