De cijfers van Lucia

Hans van Maanen Goochelen met getallen Cijfers en statistiek in krant en wetenschap Uitgeverij Boom, Amsterdam 256 pagina’s, prijs € 21,50

Goochelen met getallen. We zijn er over het algemeen erg slecht in en dat is jammer want op elk maatschappelijk gebied spelen cijfers en statistiek een steeds grotere rol: of het nu gaat om de inschatting of je van hoogspanningsleidingen of mobiele telefoons kanker krijgt, of Claudia Pechstein wel of geen doping heeft gebruikt en of het echt toeval is dat Lucia de B. bij zo veel onverklaarbare sterfgevallen dienst had. Wetenschapsjournalist Hans van Maanen houdt in de Volkskrant en het Parool regelmatig de publicaties van journalisten en wetenschappers tegen het licht, en maar al te vaak moet hij concluderen dat hun interpretatie op drijfzand berust. In zijn onlangs verschenen Goochelen met getallen geeft hij aan de hand van tal van kleurrijke voorbeelden een lesje statistiek. En het is een genoegen om aan de hand van bovenmeester Van Maanen onderricht te worden.

Hij schrikt er niet voor terug om lastige concepten als dechi-kwadraattoets en de correlatiecoëfficiënt uit te leggen. Hij doet dat aan de hand van vaak simpele voorbeelden. Zo maakt hij duidelijk dat het artikel over het onderzoek van Jacques Benveniste naar het geheugen van water in 1988 nooit zoveel opschudding zou hebben verwekt als de Nature-redactie iets meer statistisch inzicht zou hebben gehad. Als Van Maanen dat uitlegt ziet iedere lezer dat de spreiding in de meetresultaten veel te klein was om te kunnen kloppen. Maar er staan meer juweeltjes in, zoals de analyse van de toename in geboorten, negen maanden na de grote stroomstoring in de Bommelerwaard, of het verband tussen hartaanvallen en voetbalwedstrijden op televisie.

De belangrijkste les die Van Maanen zijn lezers meegeeft is altijd te blijven dóórdenken, hij wil de lezer zijn argeloosheid ontnemen. Wie met cijfers geconfronteerd wordt, moet zich afvragen hoe de onderzoekers iets hebben gemeten, hoe ze het zo nauwkeurig hebben kunnen doen en of dat wel de juiste manier was om dat te meten. En bij ieder opinieonderzoek past de vraag hoe groot de steekproef was die ten grondslag ligt aan een persbericht. Stel de juiste, kritische vragen, en maak jezelf vertrouwd met een paar simpele testen. Het lijkt simpel, maar het werkt. Verplichte kost voor getallengoochelaars als politici, journalisten en ambtenaren, én voor iedereen die kritisch over hun schouders wil meekijken.