Boem krekkoe! In roep van meerkatten zit simpele grammatica

Photo non datée transmise par le CNRS d'un singe mone de Campbell (Cercopithecus campbelli) en captivité. Une espèce de singe forestier de Côte d'Ivoire, la mone de Campbell, émet six cris différents qu'il combine pour délivrer des messages, ce qui en fait la forme de communication animale la plus élaborée connue à ce jour, selon des travaux publiés cette semaine. AFP PHOTO /CNRS / A.Laurence AFP

‘Boem, boem boem! Hokkoe, hokkoe! Krakkoe!’ Bij de Campbellmeerkatten betekent deze roep dat er een andere apengroep in zicht is. En bij ‘Boem, boem, boem! Krekkoe, krekkoe!’ weten ze allemaal: er valt een boom om of er komt een tak naar beneden. Maar de aapjes gebruiken nog veel meer combinaties. ‘Krek, krek, krek’ betekent dat de roeper een luipaard heeft gezien. Maar ‘Krek, krek, krek! Krekkoe!’ betekent dat de roeper hem alleen maar heeft gehoord of een andere aap heeft horen waarschuwen. En zo beschrijven drie primatologen deze week in de Proceedings of the National Academy of sciences (Early edition, online) nog veel meer gecombineerde roepen. In hun analyse zijn het de meest gecompliceerde roepen in de dierenwereld, die zelfs van een simpele grammatica lijken uit te gaan. Alleen de mannetjes gebruiken deze roepen.

De Campbellmeerkatten hebben allereerst simpele roepen met een heldere betekenis – krek = luipaard en hok = adelaar – zoals zoveel dieren hebben. En ze hebben ook de roep ‘boem’ waarmee mannetjes de rest van de troep naar zich toe kunnen trekken. Maar vervolgens kunnen deze aapjes er de suffix -oe aan toevoegen, die de betekenis een beetje lijkt te verzachten: krekkoe = een of ander roofdier. Hokkoe komt niet zelfstandig voor, maar alleen in de al hierboven genoemde combinatieroep ‘boem, boem, boem, boem, boem, krekkoe, krekkoe, krekkoe, krekkoe, krekkoe, hokkoe, hokkoe!’ (=andere groep in zicht!). De volgorde van de ‘woorden’ is altijd hetzelfde, maar de aantallen kunnen variëren.

De Campbellmeerkatten kunnen de roep voor een roofdier ook in een heel andere context gebruiken. Als krekkoe wordt voorafgegaan door boem, betekent het ineens vallend hout. De keiharde band tussen roep en betekenis wordt door deze apen dus wel erg los gemaakt. Het grootste verschil met mensentaal is misschien wel dat het er niet op lijkt dat deze aapjes hun kreten laten horen met het doel anderen te informeren. Ook merken de onderzoekers op dat de Campbellmeerkatten niet creatief met de ‘woorden’ omgaan, het gaat altijd om dezelfde roepen in dezelfde omstandigheden. Hendrik Spiering