Lees geen zelfhulpboek

‘Kijk in de spiegel en zeg tegen jezelf: ik ben sterk, ik doe het goed, niemand in de wereld kan me stoppen.’ Volgens menig zelfhulpboek is dit een goede strategie om het zelfvertrouwen op te krikken. Maar hoe goed werken dit soort aangeleerde peptalks? Joanne Wood had zo haar twijfels. De psychologe van University of Waterloo (Canada) peilde het zelfvertrouwen van bijna 250 studenten. Ze kregen zinnen te lezen als ‘Ik zou willen dat ik meer respect had voor mezelf’. En: ‘Ik voel mezelf een waardevol persoon, minstens zo waardevol als anderen.’ Telkens moesten de studenten aangeven in hoeverre ze het eens waren met zo’n uitspraak. Na afloop deelden de onderzoekers iedere student in op de zogeheten Rosenberg Self-Esteem scale. Zonder dat ze dit zelf wisten, kregen alle studenten een soort rapportcijfer voor hun zelfvertrouwen.

Nu begon het echte werk. De studenten moesten alles opschrijven wat ze dachten en voelden. Een deel van de studenten kreeg daarbij een extra opdracht. Telkens als ze het geluid van een deurbel hoorden, moesten ze tegen zichzelf zeggen: ‘Ik ben een geliefd mens.’ De bel klonk elke vijftien seconden. Achteraf vulden alle proefpersonen in hoe ze zich voelden. Bovendien lazen twee onafhankelijke onderzoekers alle teksten. Sprak er uit een bepaalde uitspraak veel zelfvertrouwen? Dan zetten de onderzoekers een turfje op hun scorelijst.

Resultaat van dit alles? Tegen jezelf zeggen dat je geliefd bent, heeft alleen een positief effect voor mensen met een sterk zelfvertrouwen. Met andere woorden: als je jezelf toch al geweldig vindt, wordt dit gevoel iets versterkt door peptalks. Bij mensen met een laag zelfvertrouwen werkt dit precies andersom. Door ‘Ik ben een geliefd mens’ te zeggen, worden ze eraan herinnerd dat ze zich juist niet geliefd voelen. Zo’n positieve uitspraak staat namelijk haaks op hun werkelijke gedachten. De onderzoekers denken dan ook dat zelfhulpboeken schadelijk kunnen uitpakken, vooral voor de onzekere lezers die volgens de achterflap de meeste baat bij het boek zouden moeten hebben.

Rik Kuiper en Tonie Mudde