Kamer op zoek naar modernisering 'polder'

De Tweede Kamer behandelde deze week de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Modernisering van de ‘polder’ is nodig, bleek tijdens het debat.

Hoe ziet het stelsel van de sociale zekerheid eruit in de 21ste eeuw? Modernisering van de ‘polder’ is nodig, bleek deze week tijdens het debat in de Tweede Kamer over de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Maar hoe collectief moet het stelsel blijven en hoe individualistisch moet het worden?

Dat leverde forse meningsverschillen op tijdens het tweedaagse debat, waarbij menig Kamerlid een voorschot nam op de komende bezuinigingen – of worden het ‘hervormingen’. Bezuinigingen die volgens minister Piet Hein Donner (Sociale Zaken, CDA) waarschijnlijk lager zullen uitvallen dan de 20 procent waarmee de door het kabinet ingestelde werkgroepen op pad zijn gestuurd.

De CDA-fractie in de Kamer maakt zich met het oog op magere jaren vooral zorgen over het functioneren van de polder. „Waar is de eendracht gebleven om samen de schouders er onder te zetten en afspraken te maken over loonmatiging, lastenverlichting en bezuinigingen als basis voor economisch herstel”, vroeg Kamerlid Eddy van Hijum (CDA) zich af. Hij is ongerust over het nakomen van de afspraken die het kabinet en sociale partners in maart hebben gemaakt waarbij gekozen is voor werk boven inkomen. De looneis van de FNV van 1,25 tot 2 procent vindt het CDA verontrustend, want krijgt het kabinet zo de 3,2 miljard binnen die in 2010 zijn ingeboekt bij de ambtenarensalarissen?

„Met een ‘nee is nee’ komen we in dit land geen stap verder”, zei het Kamerlid, doelend op het ‘nee’ van de FNV tegen de verhoging van de AOW-leeftijd. En Van Hijum wierp een aantal thema’s op om de polder – zoals het Nederlandse overlegmodel wordt genoemd – te moderniseren. Hij pleitte voor een nieuw evenwicht tussen individualiteit en collectiviteit, en spoorde het kabinet aan hier actief over mee te denken. Er moet volgens hem meer oog komen voor de ‘flexibele’ groep mensen die momenteel de klappen van de crisis opvangt: zelfstandigen, mensen met tijdelijke contracten, onder wie veel jongeren, en uitzendkrachten.

„De vlucht die plaatsvindt uit het collectieve model naar zelfstandigheid”, vraagt volgens Van Hijum om meer maatwerk en individuele afspraken over verlof, scholing en wellicht arbeidstijden. Hij drong er bij de minister op aan individuele scholingsrechten te realiseren voor werknemers, en geen toestemming meer te geven voor het algemeen verbindend verklaren van cao’s met betrekking tot scholingsafspraken die aan de hele bedrijfstak worden opgelegd. In 26 procent van de cao’s zijn afspraken over persoonlijke opleiding gemaakt, „echt onvoldoende”, zei Van Hijum.

Kamerlid Roos Vermeij (PvdA) sprong hier gretig op in, want ook de regerende sociaal-democraten willen de arbeidsverhoudingen moderniseren, maar met nadruk op het woord collectief. „Dit is niet het goede dreigmiddel”, zei Vermeij, doelend op het opheffen van de algemeenverbindendverklaring. De PvdA blijft vertrouwen op collectieve zekerheden, bijvoorbeeld voor flexwerkers. „Wij willen de groep flexwerkers die in de flex gedwongen worden, juist meer zekerheid en collectieve zekerheid bieden”, aldus Vermeij.

Ze legde, net als Van Hijum, ook „een visie” neer met het oog op de hervormingsagenda van het kabinet. Twee van de twintig werkgroepen buigen zich immers over diverse regelingen voor de onderkant van de arbeidsmarkt (jonggehandicapten, bijstandsgerechtigden, arbeidsongeschikten) en over de werkloosheidswet (WW). Wat de PvdA betreft mogen werkgevers en werknemers de zeggenschap krijgen over preventie van werkloosheid en reïntegratie, zei Vermeij. Als ‘inzetbaarheid van mensen’ het sleutelwoord is in de moderne arbeidswereld, dan moeten sociale partners wat de PvdA betreft zorgen dat er een effectief preventiebeleid wordt gevoerd.

Maar waarop willen de regerende partijen bezuinigen, wilde VVD-Kamerlid Stef Blok weten. 20 procent van 67 miljard – de grootste begroting – was ruim 13 miljard. De VVD heeft al 11 miljard aan besparingen gevonden „omdat wij heldere keuzes” – vooral op uitkeringen aan ‘de onderkant’ en reïntegratie. „Ons gaat het allereerst om ideeën”, zei Vermeij en hield haar kruit droog. Ideeën heeft de SP ook: verhoging van het minimumloon en de uitkeringen, 10.000 gesubsidieerde banen, geen bezuinigingen op gehandicapte kinderen. De begroting koerst enkel op meer ‘onrendabelen’, zei Ulenbelt. Hoe het „afscheid van het neoliberale denken” gefinancierd moet worden? „Projecten bij Defensie”, zei hij. Niet het „nieuwe evenwicht” waar de regeringspartijen op koersen.