Eerst nog een jointje en andere goede voornemens

Denise Mina: In de stille nacht. Vertaald door Marijke Versluys. Anthos, 349 blz. € 19,95

De huis-tuin-en-keukencrimineel is een saaie parasiet die flets afsteekt tegen de kleurrijke monsters die men in thrillers aantreft; hij wordt dus zelden tot hoofdpersoon gekozen. De Schotse schrijvers Denise Mina en Iain Levison deden het wel, met groot succes.

In Denise Mina’s wrange karakterstudie In de stille nacht zetten de ontevreden arbeiderszonen Pat en Eddy de ontvoering van de steenrijke Bob op touw. Een simpel plan dat een levensstijl moet bekostigen die beter bij hun dromen past. Te simpel: Bob blijkt noch rijk noch thuis. In diens plaats ontvoeren ze zijn vader, de vriendelijke immigrant Aamir, die in Glasgow een winkeltje drijft en ook al niet rijk is. Aamir blijft voorkomend, hoewel Pat tijdens de warrige ontvoering de hand van zijn beeldschone dochter er per ongeluk af heeft geschoten. De ferme waardigheid van Aamir vormt zo’n contrast met de wilde idiotie van Eddy die steeds meer in paniek raakt, dat Pats loyaliteit wankelt en hij begint te dromen van het einde van de ontvoering en, merkwaardigerwijs, van een huwelijk met Aamirs onthande dochter.

Denise Mina maakt haar vaak complexe plot ditmaal ondergeschikt aan de beschrijving van Pat en Eddy’s morele verval en het fysieke verval van de stad. Het leven stinkt in dit mooie boek naar betonrot en goedkoop eten: ‘De olie die uit het zakje met loempia’s was gelopen, vormde een warm plasje in een punt van het blauwe plastic tasje.’

Luchtiger van toon is How to Rob an Armored Car van de Amerikaans-Schotse Iain Levison. De bevriende twintigers Doug, Mitch en Kevin zoeken naar een bron van inkomsten. Daartoe organiseren ze een hondenuitlaatservice die, tot hun eigen bevreemding, achtereenvolgens uitmondt in een illegaal handeltje in pijnstillers, een Ferrari-steel-service en de beroving van een geldwagen. De redeneringen waarmee de heren tot deze verdoemde criminele initiatieven komen, worden in genadeloos grappig en scalpel-scherp Engels opgedist. Hun pure wanhoop doet pijn aan de ziel, vooral die van Doug, die oprecht gelooft dat hij morgen een avondopleiding lassen gaat volgen en overmorgen een succesvol kinderboek gaat schrijven, over een uit een restaurant ontsnapte kreeft die op terugtocht naar de zee aan lager wal raakt. Maar eerst nog een jointje.

Levisons gesol met deze samenzwering van idioten lijkt op dat in de films van de Coen-broers, maar uiteindelijk brengt hij meer mededogen op voor zijn creaturen. Wel heeft hij duidelijk hikkend van de lach achter zijn schrijfmachine gezeten en ook de lezer van dit antidepressivum-in-boekvorm wordt verlost: het kan altijd nog veel, veel erger.

Iain Levison: How to Rob an Armored Car. Soho press, 304 blz. ca. € 12,-

    • Robert Gooijer