'Blompotje' werpt nieuw licht op oeuvre van Leyster

Het Frans Halsmuseum heeft bij de voorbereiding van een tentoonstelling over de zeventiende-eeuwse Haarlemse schilder Judith Leyster (1609-1660) een onbekend werk in bruikleen gekregen. Het gaat om een fors bloemstilleven dat eeuwenlang in privébezit is geweest en niet eerder in het openbaar werd getoond.

In augustus meldde zich een Belgische verzamelaar bij het museum die zei dat ze een werk van Leyster in bezit had. Ze had het bloemstilleven, gesigneerd met ‘Ju [...] molenaers 1654’, ruim dertig jaar boven de schouw van haar huis in Oostende hangen. De vrouw had het werk in de jaren zeventig in een bric-à-brac gekocht voor een prijs van omgerekend 500 euro. En hoewel ze wist dat het om een werk van Leyster ging, hield ze dat al die jaren voor zich. De huidige waarde van het schilderij wordt geschat op ongeveer 1 miljoen euro.

Volgens Karel Schampers, directeur van het Frans Halsmuseum, stond het schilderij wel in de literatuur beschreven, maar had niemand het ooit gezien. In de boedelinventaris die is opgemaakt na het overlijden van Leysters man, de schilder Jan Miense Molenaer, staat een ‘blompotje van Juffr. Molenaer’ vermeld. Waarschijnlijk signeerde Leyster dit late werk met de naam van haar man.

Tot nu toe werd gedacht dat Judith Leyster, die in 1636 trouwde en vijf kinderen kreeg, na haar huwelijk met haar schilderscarrière stopte. „Uit de periode van haar huwelijk was alleen een aquarel van een tulp bekend”, vertelt Schampers. „Deze ontdekking werpt nieuw licht op haar oeuvre. Ze heeft dus veel langer doorgewerkt dan werd aangenomen. En misschien heeft ze ook wel meegewerkt aan het werk van Jan Miense Molenaer. We zullen scherper naar dat oeuvre moeten gaan kijken.”

Het schilderij verkeert volgens Schampers in „redelijke staat”. Door de eeuwen heen zijn de kleuren transparanter geworden en is het vernis verdonkerd. „Waarschijnlijk heeft het heel lang in het daglicht gehangen.”

De vondst is zo bijzonder, zegt Schampers, omdat er van Leyster maar achttien schilderijen bekend waren – nu dus negentien. „Er komt zelden iets op de markt, want al haar werken bevinden zich in museale collecties.” De huidige eigenaar geeft het werk in langdurige bruikleen aan het museum. „Haar echtgenoot is overleden en ze wil een goed onderkomen vinden voor wat ze ‘haar kinderen’ noemt.”

Het schilderij wordt vanaf 19 december getoond op de expositie die het Frans Halsmuseum organiseert ter ere van Leysters 400ste geboortedag.

    • Sandra Smallenburg