Stateloos in Oost-Jeruzalem

Israël claimt Arabisch Oost-Jeruzalem en neemt de Palestijnen identiteitskaarten en woonvergunningen af.

Palestijnen zien dit als onderdeel van de annexatie.

Palestinian women watch the demolition of a house in the Arab neighbourhood of Isawiyeh in east Jerusalem November 18, 2009. An aide to Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu on Wednesday dismissed U.S. anger at Israel's approval for new homes in a settlement near Jerusalem. White House Press Secretary Robert Gibbs said in a statement "at a time when we are working to relaunch negotiations, these actions make it more difficult for our efforts to succeed." The United States also objects to continued evictions and the demolition of Palestinian homes in East Jerusalem, he said. According to the Jerusalem municipality, the house was demolished due to a lack of permits. REUTERS/Ammar Awad (JERUSALEM POLITICS CONFLICT) REUTERS

Fathi Abu Uda haalt een stapel mappen uit de kast en grist er een papiertje uit. Het is een document van de gemeente Jeruzalem. Abu Uda mag om medische redenen – hij heeft hartklachten en diabetes – van zijn huis in bezet Oost-Jeruzalem naar het ziekenhuis lopen.

Verder heeft de tot verpleegkundige opgeleide Palestijn geen rechten. „Ik kan verder nergens komen zonder het risico te lopen opgepakt te worden. Mijn leven speelt zich af in mijn straat en in het ziekenhuis.”

Jarenlang had Abu Uda een zogeheten ‘voorlopige status’, waarmee Israël hem het recht gaf in Oost-Jeruzalem te wonen. Omdat hij in Bethlehem geboren is, op de bezette Westelijke Jordaanoever, had hij nooit recht op een definitieve status. Maar zelfs die voorlopige status wordt al enkele jaren niet meer verlengd. Abu Uda is een van de duizenden stateloze Palestijnen in Oost-Jeruzalem.

Israël, dat Oost-Jeruzalem sinds 1967 bezet, claimt het gebied als onderdeel van zijn ‘ondeelbare hoofdstad’. De Palestijnen zien Oost-Jeruzalem als hoofdstad van een toekomstige Palestijnse staat.

Dinsdag spraken de Europese ministers van Buitenlandse Zaken af dat de EU Jeruzalem als hoofdstad van twee staten, de Israëlische en een toekomstige Palestijnse, ziet. Maar de Israëlische regering is het ernst met de annexatie van Oost-Jeruzalem, blijkt de laatste maanden. Een tijdelijke en beperkte bevriezing van de bouw in joodse nederzettingen, onlangs afgekondigd als gebaar naar de Palestijnen en het Westen, sluit een stop op de bouw in Oost-Jeruzalem uit. De Palestijnen zien het afnemen van woonvergunningen ook in dit licht.

In tegenstelling tot Palestijnen binnen Israëls grenzen, hebben Palestijnen in Oost-Jeruzalem bijna nooit een Israëlisch paspoort. Ze zijn geen ‘burger’, maar ‘inwoner’. Een juridisch hybride status die hen recht geeft op beperkte burgerrechten. Ze betalen belasting en mogen stemmen voor de gemeenteraad, maar hebben in de landelijke politiek weer niets te zeggen. Bouwvergunningen worden vrijwel niet aan ‘inwoners’ gegeven.

Het afgelopen jaar verloor een recordaantal Palestijnen in Oost-Jeruzalem ook deze status. Volgens een onderzoek van de Israëlische mensenrechtenorganisatie Hamoked zijn vorig jaar 4.577 Palestijnen hun blauwe identiteitskaart kwijtgeraakt. Tussen 1967, het jaar dat Oost-Jeruzalem tijdens de Zesdaagse Oorlog werd ingenomen, en 2008 werden in totaal 8.558 papieren ingenomen.

Volgens Yotam Ben Hillel, advocaat van Hamoked, zouden de circa 250.000 Palestijnen in Oost-Jeruzalem dezelfde rechten moeten hebben als Israëliërs. „Ze worden behandeld als immigranten, hoewel het Israël was dat in 1967 naar hén toe kwam”, aldus Ben Hillel in de Israëlische krant Ha’aretz.

De voormalige Israëlische minister van Binnenlandse Zaken Meir Sheetrit, onder wiens verantwoordelijkheid de bijna vijfduizend Palestijnen vorig jaar hun status verloren, zei deze week dat het ministerie had uitgezocht of alle Palestijnen met een inwonersstatus daar wel recht op hebben. Uit koppeling van computergegevens zou zijn gebleken dat veel inwoners in werkelijkheid in het buitenland wonen, of te weinig in Oost-Jeruzalem zijn om er rechten aan te ontlenen. „Het is toch volstrekt normaal dat mensen die hier niet lang genoeg wonen geen status van inwoner verdienen”, aldus Sheetrit.

In Oost-Jeruzalem wemelt het van de verhalen van mensen die om allerlei redenen hun identiteitskaart moeten inleveren. Naar het buitenland reizen kan al fataal zijn. De Westelijke Jordaanoever, waar de meeste Palestijnen familie hebben wonen, geldt als buitenland. Subhi Abu Lahalameh, baas van een falafeltent in de Oude Stad, vertelt over zijn zus. Zij trouwde een Amerikaanse Palestijn, woonde een jaar in de Verenigde Staten en raakte meteen haar identiteitspapieren kwijt. Nu woont ze met een toeristenvisum in Oost-Jeruzalem.

In en rondom Oost-Jeruzalem is een lint van nederzettingen verrezen, dat Palestijns Oost-Jeruzalem vrijwel volledig afsluit van de Westelijke Jordaanoever. Een paar weken geleden gaf de Israëlische regering nog toestemming voor de bouw van negenhonderd appartementen in de joodse wijk Gilo. In Palestijnse wijken, zoals Sheikh Jarrah en Jabel Mukaber, is sprake van een gestage annexatie. Kolonisten namen vorige week opnieuw bezit van het huis van een Palestijnse familie in Sheikh Jarrah. Binnen de grenzen van Oost-Jeruzalem wonen nu ongeveer 200.000 kolonisten.

„Het is duidelijk”, zegt Abu Uda, „ze willen van ons af. Joodse Israëliërs zullen nooit hun paspoort hoeven in te leveren. Ik maak me elke dag zorgen dat ik word opgepakt. Ook mijn kinderen, die hier net als hun moeder geboren zijn, hangt uitzetting boven het hoofd.” Zijn zoon Yousef, een twintiger, pakt een geplastificeerd document, waaruit blijkt dat er binnenkort een uitspraak zal worden gedaan over zijn status. Tot die tijd mag hij blijven. „Soldaten begrijpen dit document niet en pakken me regelmatig op. Die willen mijn identiteitskaart zien, die ik niet heb.”