Sarkozy hamert op wederzijds respect

Het Zwitserse verbod op minaretten heeft het debat over ‘nationale identiteit’ in Frankrijk verscherpt.

Ook president Sarkozy leverde zijn bijdrage.

Niet provoceren, maar assimileren. En of deze of gene moskee van een minaret mag worden voorzien, daarover beslissen Franse steden „van geval tot geval”. Geen referendum zoals in Zwitserland, maar ook geen vrijbrief.

Dat is één lezing van de boodschap aan de Franse moslims die president Nicolas Sarkozy dinsdag via een ingezonden bijdrage in avondkrant Le Monde gaf. De scherpe lezing, vooral populair bij critici van de president. „We strijden al twintig jaar om islam en immigratie van elkaar te scheiden”, merkte sociologe Dounia Bouzar op, die de lange geschiedenis van Franse moslims in kaart heeft gebracht. „Maar Sarkozy spreekt in zijn eerste alinea over immigratie, en in de tweede over de islam.”

De globalisering zet identiteiten onder druk en maakt ze tegelijk belangrijker. Mensen, ideeën, kapitaal en koopwaar circuleren intensiever dan ooit, schrijft Sarkozy. Het Franse antwoord is een kruisbestuiving, een métissage, van culturen. Frankrijk verandert, en de islam staat in de republiek vanzelfsprekend op gelijke voet met het christelijk en joodse geloof.

Dat is de gematigde lezing, verdedigd door zijn medestanders. De exegese is in handen van Eric Besson, de minister van Immigratie, Integratie, Nationale Identiteit en Solidariteit.

Het was Sarkozy misschien beter uitgekomen als de reacties andersom waren geweest. Wanneer de scherpe lezing aansloeg bij het rechtse kamp en de gematigde boodschap zou worden begrepen door de oppositie en de in Frankrijk talrijke vertegenwoordigers van de gematigde islam.

Maar het debat over de nationale identiteit, dat de regering enkele weken geleden initieerde, is daarvoor te gespannen. Aanvankelijk legde Besson een direct verband tussen het debat over de nationale identiteit en een verbod op de boerka, waarop een parlementaire commissie studeert.

Daarna kwam de kritiek van de oppositie op de timing van het debat. Het politieke belang van Sarkozy en zijn partij UMP is duidelijk. Drie maanden voor de in Frankrijk belangrijke regionale verkiezingen geldt ‘nationale identiteit’ als een sexy thema voor centrum-rechts.

Maar toen kwam het Zwitserse referendum dat in het kleine buurland een verbod op de bouw van minaretten bracht. Het Franse debat werd scherper, het extreemrechtse Front National zag voordeel gloren en premier François Fillon kwam er aan te pas om te onderstrepen dat een debat over de nationale identiteit niet alleen over islam en integratie gaat.

In deze omstandigheden was het opinieartikel van Sarkozy dinsdag een gebeurtenis van politiek belang. Net als Fillon zoekt de president naar een evenwichtige toon: het woordje respect komt het meest voor. De Zwiterse kiezer en de Franse moslim: Sarkozy respecteert ze.

Het Zwitserse nee tegen nieuwe minaretten vergelijkt hij met het Franse en Nederlandse nee tegen de Europese Grondwet in 2005: voorbijgaan aan de boodschap zou neerkomen op minachting van de kiezer, en dat „loopt altijd verkeerd af”.

En moslims hebben evenveel recht op kerken. Mensen dwingen hun geloof „in kelders en schuren te praktiseren” getuigt niet van respect. Hij belooft „islamitische landgenoten” dat hij „alles zal doen om te zorgen dat zij zich gewone burgers voelen”.

Maar Sarkozy oogst niet dezelfde lof als Fillon. Gisteren concludeerden de commentatoren dat de president het debat over de nationale identiteit na een weekeindje rust toch weer vooral over de islam laat gaan.

Ook de oppositie is kritisch. Jean-Luc Melenchon van de links-radicale Parti de Gauche ziet Sarkozy afglijden naar „stoffige Franse clichés”.

    • René Moerland