Mister Bonn

Vroeger werd hij ‘Mister Bonn’ genoemd. Toen Bonn nog hoofdstad was, groeide een kleine, ironische tv-journalist er uit tot een nationale beroemdheid. Friedrich Nowottny, nu 80, is in eigen land altijd een beetje beroemd gebleven. Deze week was hij even in Amsterdam. Als hij niet in Nederland was geweest, had hij op tv over de dood van generatiegenoot Otto Graf Lambsdorff moeten spreken.

Nu sprak Nowottny –- ondeugende oogjes, ronde bril – over de Duitse grondwet. Dat kan hij goed. Hij is twintig jaar ouder dan het Grundgesetz en zag van dichtbij hoe op basis van de wet een nieuwe natie werd gebouwd. Die ervaring scherpt de zintuigen voor de onvolkomenheden van democratie-in-actie.

Wetgevers, doceerde hij, hebben altijd de neiging om hun macht op te rekken en gaan daarbij meer dan eens over de schreef. In hun blinde ijver tasten ze persoonlijke grondrechten en de persoonlijke levenssfeer aan. De belaagde burger is dan alleen geholpen met een grondwet en een assertief Constitutioneel Hof.

Zo’n hof kan ook een uitkomst zijn in de strijd tegen gemakzuchtige parlementariërs. Onlangs oordeelde het Duitse Hof dat de Bondsdag niet alert genoeg is als Europese regels omgezet worden in Duitse wetgeving. „Op vrijdagmiddag, als er nog maar 35 afgevaardigden waren, werden onder agendapunt 64 talloze EU-regelingen opgesomd. Op weg naar de uitgang zwaaiden de afgevaardigden dan vrolijk naar de voorzitter en de wetten waren aangenomen.” Dat kan nu niet meer.

Een grondwet is niet opgewassen tegen álle gevaren voor de democratie. Over de alsmaar dalende opkomstcijfers, met name onder jongeren, zegt de grondwet niets.

Nowottny had geen oplossing voor de geringe interesse van jongeren in partij en parlement. Het benoemen van jonge ministers vond hij niet op voorhand een succes. „Mijn belangen worden in het kabinet behartigd door een vrouw van 32!” De regering-Merkel – drie ministers onder de 40 – noemde hij een Kindergarten. Hij had zich ook al eens afgevraagd of hij zich door de regering nog wel vertegenwoordigd voelde. Als je 80 bent, is ook verjonging een gevaar voor de democratie.

Michel Kerres