Eenzaam? Of enkel alleen?

Urszula Antoniak ontving onlangs vier Gouden Kalveren voor haar debuutfilm.

In Nothing Personal laat ze alles zinderen.

Nothing Personal. Dat is de deal. De twee hoofdpersonen van Urszula Antoniaks debuutfilm die afgelopen zomer zes prijzen op het Filmfestival Locarno en vier Gouden Kalveren in Utrecht won, spelen een hele film lang een spel van aantrekken en afstoten. Niets willen ze van elkaar weten, of toch een beetje. Weinig kunnen ze geven, maar misschien net genoeg. Wat is intimiteit? Wat zijn de basisvoorwaarden waarop mensen met elkaar in één ruimte kunnen verkeren, lijkt de film te vragen. Zelfs als die ruimte zo groots, eenzaam en uitgestrekt is als het Ierse Galway. Eenzaam? Of alleen? En wat is daar het verschil eigenlijk tussen?

Anne is een jonge vrouw die haar stadse bestaan achter zich laat en met niets meer dan een rugzak naar Ierland vertrekt. Haar hele leven heeft ze zojuist uit haar Amsterdamse woning geknikkerd en bij het grofvuil gezet. Trouwring incluis. Maar hop. Het volgende shot bevindt ze zich al diep in het regenachtige Ierse landschap. Niet haar motieven doen ertoe. Maar de as. De modder. En hoe je in de kom van je hand de zee kunt horen.

Nothing Personal bouwt Annes wereld weer op uit dit soort persoonlijke en precieze zintuiglijke ervaringen. Daarin lijkt hij op Esther Rots’ debuutfilm Kan door huid heen, die dit jaar ook veel op internationale festivals werd vertoond en prijzen won in Utrecht. En net als die film gaat ook Nothing Personal over een jonge vrouw die haar schepen achter zich verbrandt. Met de films van Nanouk Leopold in gedachten, die eerder al films maakte over de worsteling van jonge vrouwen en Hunting & Zn. van Sander Burger volgend voorjaar in het verschiet, zou je je haast gaan afvragen of dit een thematische trend is. Is vrouw-zijn, jong zijn, een intens existentiële kwelling als je mooi bent en slim en zo rond de dertig?

Urszula Antoniak vindt een antwoord op die vraag door Anne met een vaderfiguur te confronteren, gespeeld door Stephen Rea. Martin is een ontwikkelde kluizenaar, die zich zonder al te veel woorden over dit verdwaalde elfje ontfermt met oesters en Schubert. Het is onvermijdelijk dat deze twee verloren zielen geestverwanten zijn. Al duurt het even voordat ze de verdedigingslinies rondom hun breekbare eenzaamheid verlaten.

Het is een fragiel evenwicht. Is je vrijheid de prijs die je voor vriendschap moet betalen? Of meer dan vriendschap? Misschien wel erotiek en liefde? Nothing Personal is een tactiele film. Annes gewroet in Martins moestuin, de manier waarop hij haar door middel van fijnzinnig voedsel weer beschaving bijbrengt, je kunt je moeilijk aan de seksuele connotaties onttrekken. Het is alsof Antoniak geen scheiding heeft aan willen brengen tussen de menselijke en de ons omringende natuur, en daardoor alles laat zinderen. Het gezicht van Lotte Verbeek die Anne speelt niet in de laatste plaats. Koortsig geeft ze zich over aan het leven. Met een blos van opwinding en kordaatheid. Haar wangen worden heuvels waarover de camera eindeloos kan dwalen.

Nothing Personal is een ingenieus geconstrueerde film, die tijdens het kijken de herinnering aan veel andere films oproept. Voor de toeschouwer is dat fijn. Dat vertrouwde gevoel maakt dat je er makkelijk inkomt, ook waar de stijl soms afstandelijk en contemplatief is. Zo doet de film bijvoorbeeld denken aan Into the Wild om het terug-naar-de-natuur-gevoel en de rücksichtslose zelfgekozen eenzaamheid. Aan het Zuid-Koreaanse Bin-jip om de manier waarop Anne in eerste instantie in het leven van Martin binnendringt en zijn afwezige lichaam in de lakens liefkoost. Ook de hoofdstukstructuur van Nothing Personal suggereert door z’n tussentitels van ‘Loneliness’, via ‘The end of a relationship’, ‘Marriage’, ‘The beginning of a relationship’ en ‘Alone’ een ommekeer van de manier waarop we gewoon zijn, eenzaamheid en samenzijn ervaren. Maar Antoniak lijkt als regisseur voldoende zelfverzekerd om bij volgende projecten niet meer zo op eerdere voorbeelden te leunen.

Nothing Personal Regie: Urszula Antoniak Met: Lotte Verbeek, Stephen Rea In: 15 bioscopen ***