De kerststol deel 2: waarom eten we die dingen precies?

Gisteren legden we uit waarom er (vieze) sukade zit in kerststollen. De redactie van nrc.next vroeg zich vervolgens af: waar komt de kerststol eigenlijk vandaan?

Een stol is volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal een ‘klomp, kluit, brok of stuk’. Afkomstig van het Duitse woord ‘Stollen’, wat oorspronkelijk witbrood betekent.

Volgens Marleen Willebrands, diëtiste, neerlandica en culinair schrijfster, verwijzen de langwerpige ovalen vorm en de opgerolde inhoud van de kerststol naar het in doeken gewikkelde kindje Jezus. Dat komt omdat Christus in de katholieke traditie wordt voorgesteld als het ‘brood des levens’, en dus noodzakelijk voor de mens.

Wereldwijd zijn de Duitse kerststollen het meest bekend. In Dresden gaat de traditie terug tot 1329. Toen vroeg de bisschop van Naumburg een bakker in Dresden om hem voor Kerstmis twee opgerolde broden te bezorgen. Omdat boter in de vastentijd verboden was, kregen de bakkers uit Dresden een uitzonderlijk privilege om toch boter te gebruiken voor hun kerststol.

In de jaren die volgden, reisden de bakkers geregeld af naar Rome om aan de paus te vragen of ze voortaan altijd met Kerst boter konden gebruiken. Het privilege kregen ze pas in 1490, deze ‘boterbrief’ is tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. De inwoners van Dresden vieren dit ieder jaar met een Stollenfest.

Hoe kwam de kerststol in Nederland? Daar zijn veel verschillende theorieën over. Culinair historicus Janny de Moor kent het verhaal van een Duitse bakker die zich eind negentiende eeuw in Amsterdam vestigde. Tijdens de kerstperiode maakte hij, overmand door heimwee, een stol zoals in Dresden. Een landgenoot die toevallig de bakkerij voorbijliep, wilde het brood prompt kopen, maar de bakker weigerde. Hij wilde de lekkernij zelf eten. De bakkersdochter had wel een neus voor zaken en spoorde haar vader aan de kerststol aan de man te brengen. En zo konden Amsterdammers begin vorige eeuw als eerste aan de stol. De zoetigheid bleek zo populair dat de Noord-Hollandse Duivekater (kerstgebak) niet langer bovenaan het verlanglijstje stond.

Stephanie Samyn