Doemscenario's

De Britse econoom William Stanley Jevons (1835-1882) nam liever het zekere voor het onzekere. Hij had zó veel blanco velletjes papier verzameld, dat zijn kinderen pas vijftig jaar na zijn dood door de stapels heen waren. Hij was bang geweest dat de mondiale papiervoorraad op zou raken, vandaar.

Jevons verwierf bekendheid met het boek The Coal Question, waarin hij de uitputting van Engelands belangrijkste brandstof voorspelde. Omdat de uitvindingen van zijn tijd tot steeds meer consumptie leidden, vreesde hij dat de generaties na hem in de problemen zouden komen door uitputting van de voorraden. Een afschrikwekkend beeld, want ‘met kolen is bijna alles mogelijk, maar zonder kolen worden we teruggeworpen naar de bewerkelijke armoede van eerder tijden’. Als oplossing voor het probleem bestudeerde Jevons alternatieven als aardolie, wind- en waterkracht, maar die vond hij alle ontoereikend. Het enige middel dat met kop en schouders boven de rest uitstak was, inderdaad, spaarzaamheid.

De Britse econoom had wel wat weg van een beroemde landgenoot, Thomas Robert Malthus (1766-1834), die ruim een halve eeuw eerder eveneens donkere toekomstbeelden over de mensen had uitgestrooid. In The Principle of Population waarschuwde hij voor het fenomeen bevolkingsgroei. Als die in hoog tempo zou blijven doorgaan, kon de voedselproductie dat nooit bijbenen. Zijn oplossing: seksuele onthouding voor de lagere klassen, die toch geen geld hadden om een groot gezin te verzorgen. Anticonceptie was voor Malthus uit den boze.

Een derde onheilsprofetie stamt uit 1972, toen de Club van Rome zijn invloedrijke rapport The Limits to Growth publiceerde. De verwachte uitputting van de natuurlijke hulpbronnen en het bevolkingsoverschot waren hier eveneens kernthema’s. En ook dit keer riepen de auteurs op tot matiging.

De doemscenario’s benadrukten stuk voor stuk het belang van duurzaamheid. Alle drie vreesden zij moderne technologische ontwikkelingen; die boden geen oplossingen, maar waren de boosdoeners. Dat is anders met de milieuprofeet van onze tijd. Al Gore is in An Inconvenient Truth juist een pleitbezorger van weliswaar dure, maar innovatieve methodes om opwarming van de aarde tegen te gaan. De urgentie is groter dan ooit. Over twee weken weten we waarvoor de regeringsleiders in Kopenhagen kiezen, en of zij bereid zijn miljarden te besteden.

Jaap Cohen

    • Jaap Cohen