Deze baan is plan A. Maar wat is je plan B?

Wie al nagedacht heeft over wat voor ander werk hij ook wel zou willen, heeft een voorsprong als ontslag dreigt.

Want hij kan al solliciteren terwijl hij nog een baan heeft.

Ties Mellema (33) gleed met een kopje in zijn hand uit in de keuken en kwam met zijn rechterarm op de scherven terecht. De pees en zenuw in zijn pols werden geraakt. Mellema vreesde het ergste voor zijn loopbaan als saxofonist. Zou hij ooit nog kunnen spelen?

Omdat het leven als freelance musicus een onzeker bestaan is, had hij al voordat hij uitgleed een plan B: postbode worden. „Heerlijk. Overzichtelijke uren, je eigen wijk en heel de dag buiten.”

Ties Mellema heeft zijn plan B niet hoeven uitvoeren. Maar het voorval zet wel te denken: moet je niet altíjd een plan B hebben? Want niet alleen kwetsbare freelancers, maar iedereen loopt risico’s in deze economisch onzekere tijd.

Dat merkt Roeland Doornbosch, eigenaar van loopbaanadviesbureau Doornbosch. Volgens hem zijn het „gouden tijden voor de outplacementbranche”. In een outplacementtraject wordt met de kandidaat gezocht naar ander werk, omdat zijn huidige baan verdwijnt of omdat hij ontslagen is. „Van alle aanvragen die we krijgen bij onze vijf vestigingen”, zegt Doornbosch, „is momenteel 80 tot 90 procent voor outplacement. Vorig jaar was dat aandeel nog maar 40 of 50 procent. Het is pas donderdag, maar deze week zijn er alweer twintig nieuwe aanvragen binnengekomen.”

Doorstromen naar een soortgelijke functie bij een ander bedrijf, lukt niet altijd. Doornbosch: „In de ICT of de financiële sector bijvoorbeeld, zijn weinig vacatures.” En sommige banen bestaan gewoon helemaal niet meer, zegt Otto Genee, directeur van Nobol, de brancheorganisatie voor outplacement en loopbaanbegeleiding. Een voorbeeld daarvan is de salarisadministratie bij banken en verzekeringen. Genee: „Die gaat naar het buitenland. En functies op bijkantoren verdwijnen ook, omdat veel meer zaken via internet geregeld worden.”

Dus moeten steeds meer mensen op zoek naar ander werk dan waarvoor ze oorspronkelijk kozen. Genee schat dat van alle mensen die een outplacementtraject volgen, zo’n 20 procent overstapt naar een nieuw vakgebied. „En dat is een groter deel dan vorig jaar.”

Genee en Doornbosch merken dat het gros van de mensen pas gaat nadenken over hun plan B als ze daartoe worden gedwongen. „Je zou zeggen dat het logisch is om je eigen loopbaan te sturen, maar veel mensen zijn afwachtend”, zegt Doornbosch.

En dat kan nadelig uitpakken: „Kom je pas in beweging als ontslag dreigt, dan begin je met een achterstand. Want dan kan het zo een paar maanden duren voordat je hebt bedacht wat je wilt.” Resultaat: je moet solliciteren vanuit een werkloosheidspositie. En dat is niet handig. „Schrijf je zo vroeg mogelijk bij ons in en solliciteer als je nog werk hebt”, zegt Frank Bartelds, woordvoerder van uitkeringsinstantie UWV. „Dat is om twee redenen beter. Je voorkomt zo een gat in je cv. En hoe eerder je begint, hoe rustiger je je kunt oriënteren.”

Mensen die wel hebben nagedacht over een alternatief, zijn vaak al weg voor het daadwerkelijke ontslag. „Zij krijgen net als de rest een outplacementtraject aangeboden van hun baas, maar vaak zien wij hen helemaal niet. Ze hebben zelf al ander werk gevonden”, vertelt Doornbosch. „Mensen die werken bij een bedrijf waar loopbaanbegeleiding wordt aangeboden, hebben wat dat betreft een pré. Ze hebben vaker stil moeten staan bij de vraag: wat wil ik en waar ga ik heen?”

Maar je kunt ook anders aankijken tegen het hebben van een plan B. Armand Salomon, partner van loopbaanadviesbureau Equilibre, denkt dat mensen die bewust kozen voor hun werk, helemaal geen plan B nodig hebben: hun plan A is ook hun plan B.

Volgens Salomon zijn veel mensen „aan het begin van hun carrière” te weinig bezig met de vraag wat hun passie is. „Eigenlijk zou je nooit over een plan B hoeven na te denken. Als het goed is, ben je op je werk altijd bezig met het invullen van je droombeeld. Plan B hoort pas om de hoek te komen als je je hebt vergist. Als je werk te veel energie blijkt te kosten.”

Maar hoe slaag je er dan in om vast te houden aan plan A? Om je kansen te vergroten, moet je weten „hoe de hazen rennen” in het bedrijf, aldus Salomon. „De kunst is dat je zorgt dat je dingen voor elkaar krijgt én doet wat je baas wil. Mensen moeten jou leuk vinden en tegelijk geloven in je passie.”

Een week nadat saxofonist Ties Mellema was gevallen, werd hij al gebeld door het Fonds voor Podiumkunsten. Ze wilden de talentvolle musicus een stipendium geven, zodat hij zijn loopbaan kon voortzetten. Zijn rechterhand is nu – anderhalf jaar na het ongeluk – nog niet helemaal genezen.

Of hij ooit terugkomt op zijn oude niveau, kan hij nog niet zeggen. Maar hij treedt wel weer op. „Door de val werd ik gedwongen na te denken over wat ik nu eigenlijk echt wil. En dat bleek saxofoon spelen. Plan B, postbode worden, was geen optie meer, wist ik meteen na de val op mijn hand.”