Activist zit vast op Lanzarote

Spanje weet zich geen raad met een hongerstakende activist die strijdt voor een onafhankelijk Westelijke Sahara en door Marokko is uitgezet naar Lanzarote.

Western Sahara activist Aminatou Haidar (C) sits on a wheelchair at the airport of the Spanish Canary Island of Lanzarote, in Arrecife, on December 6, 2009. Spain said Moroccan authorities again refused to allow Western Sahara activist Aminatou Haidar to return home, a decision it said it "deeply regrets." The decision risked worsening the already tense diplomatic relations between Spain and Morocco over the award-winning activist, who is has been on a hunger strike for almost three weeks. AFP PHOTO / ANDRES GUTIERREZ AFP

Chebabi Mohammed-Zine is met zijn bedoeïenentent neergestreken op het Plaza de España. Sinds tien dagen legt de Saharaanse vluchteling voorbijgangers op het Madrileense plein uit wat hun regering zou moeten doen voor Aminatou Haidar. Deze bekende activist voor onafhankelijkheid van de Westelijke Sahara is nu ruim drie weken in hongerstaking op het Canarische eiland Lanzarote. Haar protest en verslechterende gezondheid zorgen voor toenemende spanningen tussen Madrid en Rabat.

,,Zij is de Gandhi van de Sahara”, stelt Mohammed-Zine (39) trots, terwijl hij kopjes bitterzoete thee uitdeelt. ,,En Spanje is medeplichtig aan de misdaad tegen de menselijkheid die haar door Marokko wordt aangedaan.”

Marokko ontnam de activist half november haar paspoort bij haar terugkeer uit de Verenigde Staten. De Kennedy Foundation had haar daar onderscheiden met een prijs voor burgermoed wegens haar strijd voor een onafhankelijk thuisland. In de Saharaanse stad Laâyoune zetten de Marokkaanse autoriteiten haar vast voor verhoor. Vervolgens werd Haidar – die haar laatste tussenstop had gemaakt op de Canarische Eilanden – zonder paspoort naar Lanzarote gevlogen. Daar bivakkeert ze sindsdien op de luchthaven, temidden van medestanders. Al die tijd heeft ze alleen suikerwater tot zich genomen.

Marokko zegt dat Haidar haar paspoort terugkrijgt en naar huis mag als ze excuses maakt. Officieel is ze uitgezet omdat ze op een formulier invulde de Sarahaanse nationaliteit te hebben. Volgens Marokko bestaat die niet: het heeft de Westelijke Sahara geannexeerd nadat Spanje de grondstofrijke regio in 1975 had opgegeven. Het wil wel autonomie toestaan, maar de Saharanen willen meer.

,,Spanje speelt het spelletje van Marokko mee”, zegt El Bendir, een andere Saharaan in de tent. ,,Eerst laten ze Aminatou toe tot Lanzarote, zonder dat ze een paspoort heeft. En vervolgens weigeren ze haar, zoals iedereen zonder juiste papieren, terug te sturen naar haar eigen land.”

De 28-jarige student pleit voor strafmaatregelen: stopzetting van de Spaanse ontwikkelingshulp, blokkeren van geldzendingen, handelssancties, erkenning van de zelf-uitgeroepen Saharaanse republiek. Ook zou de hulp van koning Juan Carlos moeten worden ingeroepen. ,,Hij noemde koning Hassan II ooit zijn ‘broer’. Dan kan hij nu ook zijn ‘neefje’ [Hassans opvolger Mohammed VI] aanspreken.” Premier Zapatero wil de koning echter niet bij de kwestie betrekken.

Spanje wil Marokko niet te veel onder druk zetten, omdat het de hulp van het buurland bij enkele belangrijke kwestie niet wil verliezen. Zo waarschuwde de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken maandag dat de huidige samenwerking – zowel economisch als bij de bestrijding van illegale immigratie en terreur – gevaar loopt door de affaire-Haidar.

Tekenend voor de impasse is dat in Spanje inmiddels een debat woedt of het juridisch mogelijk is Haidar met dwangvoeding in leven te houden. De Saharaanse onafhankelijkheidsbeweging Polisario heeft gedreigd haar staakt-het-vuren uit 1991 op te heffen als Haidar overlijdt.

Mohammed-Zine: ,,Onze zaak heeft dankzij Haidar eindelijk weer de aandacht van de Spaanse publieke opinie. Maar de regering handelt er niet naar. Als Haidar sterft, moeten we de wapens misschien maar weer opnemen. Zie waar achttien jaar praten ons heeft gebracht.”

Dit is het eerste artikel van Merijn de Waal als correspondent in Spanje en Portugal