Aanklacht tegen geluk

Verdriet wordt steeds vaker als een ziekte beschouwd. Eentje waar pillen voor bestaan, dus help jezelf.

Geluk schopte het tot norm en kreeg een verplichtend karakter. En indien eens de keuze tussen geluk en ongeluk als een persoonlijke aangelegenheid wordt aanvaard, kan de maatschappij er niet langer verantwoordelijk voor worden gesteld. Zich conformeren is uiteindelijk de boodschap.

Het zijn conclusies in drie rake boeken die ik het afgelopen jaar las. Zoals in het vorig jaar verschenen De depressie-epidemie van Trudy Dehue. Knap hoe de consequenties van de ondertitel – ‘over de plicht het lot in eigen hand te nemen’ – erin aan het licht worden gebracht. Je komt bijvoorbeeld te weten dat in Japan eerst de ziekte ‘depressie’ diende te worden geïntroduceerd vooraleer er antidepressiva aan de man konden worden gebracht.

Jay Hamilton, het hoofdpersonage in Aifric Campbells De logica van het moorden sluit zich als psychotherapeut in iets radicalere bewoordingen aan bij de analyse van Dehue: „We willen graag dat iedereen aan onze verwachtingen voldoet. We verwachten dat alles wat we niet kunnen verdragen geëlimineerd wordt. [...] Naarmate onze intolerantie toeneemt, verstrekken we meer medicijnen. [...] We slaan op de vlucht voor onze eigen menselijkheid.” Ik weet echter niet of de meningen van de auteur – Campbell is zelf psychotherapeut – stroken met die van haar hoofdpersonage, dat uiteindelijk zelf als gestoord uit de bus komt.

In Corpus delicti van de Duitse Juli Zeh zijn de bovenstaande inzichten uitvergroot door ze naar de toekomst te verplaatsen.

Halfweg de 21ste eeuw wordt de wereld beheerst door ‘de Methode’, een staatssysteem dat haar onderdanen strenge gezondheidsvoorschriften oplegt. Mensen lijken hierdoor aanvankelijk gelukkiger. Ook het hoofdpersonage neigt in de Methode te geloven, tot haar geen tijd voor rouw wordt gegund en zij ontdekt aan welke dictatoriale controle en repressie zij in feite onderhevig is. O, wat had ik dat boek graag geschreven.

Zolang we alleen het geluk als normaal beschouwen, zal het leven ons teleurstellen.

Wie dat na het lezen van bovenstaande boeken niet gelooft, moet nog maar eens naar de elfde aflevering van het vierde seizoen van The Sopranos kijken, waarin een Russin met één been Tony Soprano hierover de les spelt.

Want als er één categorie mensen de waarheid in pacht heeft, dan zijn het wel Russinnen met één been, vooral fictieve.