Iraanse leiders zijn het over alles oneens

In Iran grijpt de politie hard in bij antiregeringsprotesten.

Voormalige aanhangers van de president vinden dat het geweld averechts werkt.

Terwijl Iraanse veiligheidstroepen gisteren het zoveelste antiregeringsprotest met harde hand neerslaan, vroegen prominente leden van het politieke establishment hun leiders om het geweld tegen de betogers juist te stoppen. Ze willen tevens dat er een einde komt aan de vele ruzies tussen politieke kopstukken die volgens hen het land verlammen en de staat in gevaar brengen.

Demonstranten die in principe niet tegen de islamitische republiek zijn, veranderen door het geweld in extremisten die het bewind omver willen werpen, zeggen politici, academici en journalisten die vroeger president Ahmadinejad steunden.

„Als je gematigden aanvalt, veranderen ze in radicalen”, zegt Amir Mohebbian, een voormalige politicus die Ahmadinejads ideologie deelt, maar kritisch staat jegens de uitvoering ervan.

De Iraanse leiders zijn diep verdeeld sinds Ahmadinejad de verkiezingen in juni won, maar werd beschuldigd van fraude. Duizenden mensen werden gearresteerd tijdens protesten in verscheidene steden; meer dan honderd activisten zijn veroordeeld wegens een rol bij wat aanklagers een complot tegen de staat noemen.

Hoe met de aanhoudende protesten om te gaan, is niet het enige meningsverschil binnen het establishment. Onlangs lukte het Iran niet om met een duidelijk antwoord te komen op de voorgestelde verplaatsing van laagverrijkt uranium naar het buitenland. In ruil daarvoor zou Iran hoger verrijkt uranium krijgen. Terwijl Ahmadinejad de ruil verdedigde, waren andere leiders er juist tegen. Uiteindelijk kwam er helemaal geen officieel antwoord op de ruil, die was bedacht door het Internationaal Atoomenergie Agentschap.

„De verschillen worden groter omdat sommige leden van onze elite niet voorzichtig zijn”, zegt Saeed Aboutaleb, een voormalig parlementslid dat ooit Ahmadinejad steunde, maar nu tegen hem is. „Dit probleem lost zich niet vanzelf op, het zal juist groter worden”, waarschuwt hij in de krant Ettemaad.

Tijdens een televisiedebat in mei deed Ahmadinejad een ongehoorde aanval op de invloedrijke ex-president Ali Akbar Hashemi-Rafsanjani. Zijn kinderen waren corrupt, zei Ahmadinejad voor miljoenen kijkers.De president en zijn aanhangers binnen de Revolutionaire Garde en radicale geestelijken zijn tegen Rafsanjani’s pragmatischer ideeën over islamitisch leiderschap. Maar veel andere politici die sleutelrollen hadden tijdens de revolutie van 1979, steunen juist zijn ideeën over meer burgerrechten en minder staatsbemoeienis.

Die aanval, onderdeel van een al langer lopende campagne om Rafsanjani en zijn aanhangers in diskrediet te brengen, maakte de diepe verschillen in de top van het leiderschap voor het grote publiek duidelijk.

Rafsanjani zei deze week dat er een „vrijere atmosfeer” in Iran moet komen. „We moeten de maatschappij leiden met logica, verstand en dialoog”, zei hij in de stad Mashad. Volgens leden van het establishment verlamt de politieke strijd de mogelijkheid om beslissingen te nemen. Ieder belangrijk besluit van de regering leidt tot een publiek gevecht.

Het parlement, dat routineus initiatieven van de regering tegenhoudt, is het toneel van verhitte debatten over plannen zoals het uitfaseren van staatssubsidies, over nieuwe ministers en de begroting van de regering.

Opperste leider ayatollah Ali Khamenei heeft genoeg van het publieke gekibbel. Hij klaagde vorige week over een „geagiteerde atmosfeer” waarin geruchten worden verspreid, en eiste een onmiddellijk einde aan de ruzies. Zondag werd bekend dat vier hervormingsgezinde kranten zijn gemaand niet meer over de meningsverschillen te schrijven.

„Onze revolutie en leiders krijgen hun macht van het volk”, zegt Mohammad Khoshchehreh, een voormalig parlementslid dat Ahmadinejads politiek verdedigde, maar nu tegen hem is. „We moeten het vertrouwen herwinnen door rationele beslissingen te nemen”, zegt hij. „Anders zullen onze leiders invloed verliezen.”

Aboutaleb, het andere voormalige parlementslid, zegt dat de regering de impasse moet oplossen. „De winnaar van de verkiezingen moet naar zijn critici luisteren en de demonstranten erkennen”, zegt hij. „Anders zal de crisis groter worden.”

Ondanks alles heeft Ahmadinejad tijd om een (pr-)blog bij te houden: ahmadinejad.ir

    • Thomas Erdbrink