De generaal van de Mexicaanse griep

Hij heeft nog het meeste weg van een generaal in oorlogstijd, die zich publiekelijk moet verantwoorden voor zijn beslissing met scherp te schieten. En voor zijn minderheidsaandeel in de wapenindustrie.

Viroloog en hoogleraar Ab Osterhaus was dit jaar bijna niet van het scherm te branden en voortdurend object van kritiek op het beleid rond de Mexicaanse griep. Eerst was het de vraag of hij de ernst van de bedreiging niet overdreef en vervolgens of er wel tijdig genoeg vaccins waren besteld. Daarna is hem onder meer tegengeworpen dat er te veel vaccins door de overheid waren aangeschaft en dat hij daar persoonlijk aan zou verdienen. Maar ook dat er te veel en te weinig mensen voor inenting in aanmerking kwamen. Sommige actualiteitenrubrieken lieten zelfs internetpublicisten aan het woord die een complot tegen de wereldbevolking meenden te hebben ontdekt. Kortom, deze slag in de media leek niet te winnen.

Al die tijd volgde een cameraploeg van Tegenlicht (VPRO) Osterhaus in zijn laboratorium, mobiel telefonerend met de halve wereld, onder de studiolampen en in interactie met zijn medewerkers. Eugène Paashuis, maker van de aflevering Het lab van Ab, was al begonnen te filmen in 2006, toen Osterhaus als eerste stelde dat trekvogels de vogelgriep konden overbrengen. In die wat oudere opnamen leek vooral de vraag te worden opgeworpen of je om experimentele redenen wel gezonde eenden en kippen met een dodelijk virus mocht injecteren.

Bij zulke vragen zet Osterhaus een laconiek gezicht op en probeert het rustig nog eens uit te leggen. Wat precies het thema was in de meer recente delen van de documentaire werd niet helemaal duidelijk. Het publiciteitsbeleid, misschien. Het is reuze spannend om de interne beraadslagingen te zien wanneer op de ochtend van 30 april het bericht binnenkomt van de eerste besmetting van een Nederlandse patiënt. Hoe en wanneer brengen we het naar buiten? Een toevallig aanwezige fotograaf wordt met hel en verdoemenis gedreigd, als hij zou lekken. Uiteindelijk valt die middag de persconferentie van minister Ab Klink (Volksgezondheid) in het niet naast het nieuws uit Apeldoorn.

Het gaat dus om de regie bij zulk gevoelig nieuws. Osterhaus komt naar voren als een gedreven man die weet wat hij doet, maar misschien iets te krampachtig steeds probeert die regie in eigen hand te houden. Daardoor personaliseert hij de crisis en wordt extra kwetsbaar voor kritiek.

Zembla (VARA/NPS) onthulde zondag het gebrek aan regie bij de bestrijding van de Q-koorts onder geiten en mensen in Brabant. Daar zou een beetje meer Osterhaus juist welkom zijn geweest.