Dag lieve oppas

De Tweede Kamer praat deze week over de dreigende „ramp” in de kinderopvang.

Als gastouders per 1 januari meer gaan kosten, zullen vele moeders stoppen met werken.

Nederland, Rotterdam, februari 2000 Kinderdagverblijf Gerard Wessel/Hollandse Hoogte

Rianne Vons schudt de prognoses voor haar regio uit de mouw: van de 570 kinderen die nu worden opgevangen door een gastouder, blijven er na 1 januari 400 over. De kinderen die verdwijnen, hebben ouders die weinig verdienen en onregelmatige uren maken. Die werken in de laatste industriële bedrijven langs het kanaal. Of in de thuiszorg en, zeg, de reiniging. „Voor hen wordt gastouderopvang te duur”, zegt Vons, directeur van Kinderopvang Zeeuws-Vlaanderen.

Er dreigt op 1 januari een „ramp” in de kinderopvang, zeggen Kamerleden van de VVD, D66, SP en Groenlinks. Donderdag debatteren ze erover met de verantwoordelijk staatssecretaris, Sharon Dijksma (PvdA). Werkende ouders die hun kinderen door een zogeheten gastouder laten opvangen – nu nog 212.000 kinderen – moeten er vanaf 1 januari meer voor betalen. De Belastingdienst vergoedt dan minder. Eenderde van de gezinnen zal er daarom mee stoppen, voorspelt de oppositie. Een voorbeeld: waar ze nu voor dertig uur per week bij een gastouder 60 euro in de maand kwijt zijn, betalen ze straks 180 euro. Rianne Vons: „Veertienhonderd euro extra per jaar. Op een laag inkomensniveau is dat veel.”

Moeders zullen waarschijnlijk stoppen met werken – of omdat een gastouder te duur wordt óf omdat ze hun kinderen nergens meer ‘kwijt’ kunnen. Bij gewone crèches bestaan wachtlijsten van gemiddeld 154 dagen. Weg verhoogde arbeidsparticipatie. Het Kamerlid Ineke Dezentjé-Hamming opende vorige week een website over het onderwerp. Ze kreeg 21.000 reacties van boze gastouders en klanten van gastouders.

De staatssecretaris gaat ervan uit dat de helft van de 80.000 gastouders overblijft. Reden voor de oppositie om het een „verkapte bezuinigingsoperatie” te noemen. Maar Dijksma wil, zegt ze, alleen serieuze gastouders. Zij komen in een landelijk beroepsregister. Ook opa’s en oma’s die aan de regels voldoen.

Volgens de oppositie zullen veel gastouders afhaken door de strengere voorschriften. „Bespottelijk”, noemt Dezentjé-Hamming (VVD) die regels. „Er wordt overhaast een gedrocht gecreëerd: nieuwe regels, extra controle. De operatie moet een jaar worden uitgesteld.”

De kinderopvangtoeslag is nu niet gekoppeld aan het aantal uren dat ouders werken. In theorie kan men tien uur werken per jaar en toch veertig uur per week toeslag innen. In de praktijk wordt de toeslag ook wel gebruikt als ‘shopsubsidie’, zeggen gastouderbureaus en nu ook politici. Moeders die een halve of hele dag per week tijd ‘voor zichzelf’ maken: om te shoppen of koffie te drinken met een vriendin. Kind in de crèche of bij een gastouder – en de kosten worden gedragen door de fiscus.

Op termijn, zegt Dezentjé, moet de overheid ouders een bedrag geven per gewerkt uur, dat ze naar eigen inzicht aan opvang mogen besteden. „De overheid moet zich helemaal niet bemoeien met de keuze van ouders voor een bepaalde oppas. Dat kunnen ouders zelf wel.” Waarom zou de overheid opvang dan vergoeden? „Omdat dit een arbeidsmarktinstrument is, bedoeld om ouders, moeders, te laten werken”, zegt Dezentjé.

Koppeling van de kinderopvangtoeslag aan het aantal gewerkte uren van de ouder is te ingewikkeld voor de Belastingdienst, zei Dijksma begin dit jaar. Maar uit recent onderzoek blijkt dat het mogelijk is.

En dan is er nog iets: ouders moeten volgend jaar met terugwerkende kracht de toeslag terugbetalen als eind augustus blijkt dat hun gastouder niet de vereiste diploma’s heeft gehaald. Kamerlid Marianne Langkamp (SP): „Die bepaling moet onmiddellijk van tafel. Hoe moet een ouder weten of zijn gastouder het examen gaat halen?”