Splijtzwam Uruzgan

Zelden was de belangstelling van prominente Amerikanen voor de Nederlandse politiek zo groot. Vicepresident Biden, minister Clinton van Buitenlandse Zaken, de VS-ambassadeur bij de NAVO Daalder en de Amerikaanse afgezant voor Afghanistan en Pakistan Holbrooke, zij allen riepen de afgelopen dagen Nederland op zijn militairen nog niet in het najaar van 2010 uit de Afghaanse provincie Uruzgan terug te trekken. Onder het gelijktijdig maken van veel complimenten voor de daar gevoerde Nederlandse strategie van de drie d’s: development, diplomacy en defence. Holbrooke voegde er wel aan toe dat hij „helemaal niets” van de Nederlandse politiek begreep.

Dat laatste is wellicht te verklaren uit het feit dat Nederlandse politiek per definitie coalitiepolitiek is en bestaat uit soms ingewikkelde compromissen. En op dit moment is het de vraag of de huidige coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie tot zo’n compromis bereid en in staat is.

Premier Balkenende maande vrijdag de ministers uit zijn kabinet om er voorlopig het zwijgen toe te doen over de Nederlandse deelname aan de oorlog in Afghanistan. De minister-president zal zich realiseren dat ‘Afghanistan’ en/of ‘Uruzgan’ dusdanig principiële meningsverschillen kunnen veroorzaken dat het voortbestaan van zijn vierde kabinet er makkelijk door in gevaar kan komen. Bijvoorbeeld aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar maart.

Balkenende deed zijn oproep niet voor het eerst, en dus eerder tevergeefs, wat erop duidt dat het gezag van de premier over de rest van de ministers inzake Afghanistan niet groot is. Maar goed, ze waren het afgelopen weekeinde in elk geval stil.

Vorige week nog kapittelde minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) PvdA’er Van Dam, omdat dit Kamerlid wilde vasthouden aan de motie die door een royale meerderheid in de Tweede Kamer is gesteund: Nederland moet zich uit Uruzgan terugtrekken. Verhagen bevestigde daarmee vooral het beeld dat zijn partij weinig met dualisme op heeft.

Ook vicepremier Bos (PvdA) zette de hakken diep in het zand door publiekelijk onverkort vast te houden aan het standpunt dat in de motie is verwoord. Het lijkt erop dat de PvdA-leider er op het ogenblik meer aan hecht dat de ministers en Kamerleden van zijn partij eenstemmig klinken dan dat het kabinet met één mond spreekt.

Het kabinet wil voor de internationale conferentie over Afghanistan van eind januari duidelijkheid scheppen over de Nederlandse betrokkenheid. Dan zal dus tevens blijken of de coalitie nog over voldoende vitaliteit beschikt.

De motie die tot terugtrekking uit Uruzgan opriep, mag dan met ruime meerderheid zijn aangenomen, dat laat onverlet dat de regering haar eigen verantwoordelijkheid heeft – zoals de motie ook erkent. Dat houdt in dat de nieuwe situatie die is ontstaan na de door Obama aangekondigde strategiewijziging, ook hier een nieuwe afweging vergt, die niet op voorhand moet worden bemoeilijkt door tromgeroffel.