Prinses Tiana is te licht en te groen

Op de hoofdrolspeelster in The Princess and the Frog had de zwarte gemeenschap in Amerika veel kritiek.

Disney wijzigde haar naam, het verhaal en de filmtitel.

Animated characters Frog Naveen and Princess Tiana are shown in a scene from the Disney animated film "The Princess and The Frog." in this undated handout. REUTERS/Disney Enterprises/Handout (UNITED STATES ENTERTAINMENT SOCIETY) NO SALES. NO ARCHIVES. FOR EDITORIAL USE ONLY. NOT FOR SALE FOR MARKETING OR ADVERTISING CAMPAIGNS REUTERS

Dat Disney’s nieuwste film, The Princess and the Frog, weer met de hand is geschilderd? Doet er niet toe. Dat de makers geen gebruik hebben gemaakt van de populaire 3D-techniek? Is niet belangrijk. Slechts één gegeven telt bij Disney’s nieuwste productie: de prinses is zwart.

Natuurlijk, Disney kende al enige niet-blanke hoofdrolspeelsters. Jasmine (1993) is een Arabische prinses, Pocahontas (1995) de dochter van een indianenopperhoofd, Mulan (1998) een Chinese durfal. Maar niet eerder waagde Disney zich aan een zwarte prinses.

Tiana heet ze, al was dat niet direct haar naam. In eerste instantie heette ze Madeleine, afgekort Maddy, maar dat klonk bij nader inzien te veel als Mammy: de stereotype zwarte, dikke en moederlijke huishoudster. De O’Hara’s hadden een Mammy, in het filmepos Gone with the Wind, en de omstreden joodse entertainer Al Jolson, die geschminkt als een neger optrad, maakte een film en een lied met de naam Mammy. Daar wilde Disney niet mee worden geassocieerd.

Tiana woont in New Orleans, waar ze droomt van een eigen restaurant. Om die droom te bekostigen, werkt ze ’s ochtends en ’s avonds als serveerster. Haar tegenspeler, prins Naveen, is een gold digger: hij is in New Orleans op zoek naar een rijke meid, nadat hij is onterfd door zijn ouders. Maar in plaats van een welgestelde vrouw loopt hij tegen een voodoopriesteres op, die hem verandert in een kikker. Opmerkelijk: als Tiana het beest kust, verandert ze prompt ook in een kikker.

Actrice Anika Noni Rose (bekend van de film Dreamgirls) leende niet alleen haar stem aan de zwarte prinses, maar ook haar uiterlijk. Ze stond model voor Disney-tekenaar Mark Henn. Tegen de krant Toronto Star vertelde Rose deze week dat ze tijdens die sessies steeds had benadrukt dat Tiana kroeshaar, een ronde neus en volle lippen kreeg. En een booty, een pront achterwerk, want „ze is wel een jonge zwarte vrouw van deze tijd”.

Tiana’s neus is inderdaad een tikje ronder en haar lippen zijn iets voller dan die van de andere Disney-prinsessen. Maar ze heeft amandelvormige ogen en als ze uitgaat, strijkt ze haar weerbarstige krullen glad. Haar billen zijn moeilijk te ontwaren, die gaan grotendeels schuil onder pastelkleurige hoepeljurken, maar haar taille doet denken aan die van het blanke model Kate Moss: graatmager. Het leidde in Amerikaanse media al tot de vraag of Disney Tiana niet maatje 40 had kunnen geven, in plaats van maatje honger.

Een ander gevoelig punt is Tiana’s huidskleur. Sommige zwarte critici vinden de prinses nog te licht – en te groen. Want dat is ook nog eens het geval: hééft Disney eindelijk een zwarte prinses, gaat ze het grootste deel van de film als een groene kikker door het leven.

Ook prins Naveen ligt onder vuur. De breedgeschouderde majesteit, afkomstig uit het fictieve land Maldonië, is een hybride figuur. Hij heeft weliswaar donkerbruin haar en donkere ogen, maar zijn huid is wit. Bovendien is zijn stem niet ingesproken door een zwarte, maar door een Braziliaanse acteur. Op bijtende toon vroegen Afro-Amerikaanse webloggers zich af of Disney de zwarte man wellicht niet goed genoeg vond voor een rol als prins.

Zelfs de locatie krijgt kritiek. The Princess and the Frog speelt zich af in het zuidelijk gelegen New Orleans, in de jaren twintig. Over orkaan Katrina en de daarop volgende mensonterende opvang in de Superdome, in 1995, rept niemand. Schande, vond voormalig columnist William Blackburn laatst in de Daily Telegraph: „Disney moet zich schamen. Het verhaal is uitgerekend gesitueerd in New Orleans, waar een van de verwoestendste tragedies voor de zwarte gemeenschap heeft plaatsgevonden.”

Was Disney voorbereid op de kritiek? Natuurlijk. Een Afro-Amerikaanse hoofdpersoon is een mijnenveld, weten ze in de Disney Studio’s sinds 1946, toen Song of the South uitkwam. De film, een combinatie van live acteren en animatie, speelt zich af op een plantage in Georgia waar ‘Uncle Remus’ in een romantische setting verhalen vertelt aan de andere plantagewerkers. De film oogstte veel kritiek; ze zou het slavenbestaan te rooskleurig voorstellen en werd daarom nooit in zijn geheel op dvd uitgebracht.

In die val zouden de Disney Studio’s deze keer niet trappen. Dus zochten de makers tijdens de productie veelvuldig contact met vooraanstaande leden van Amerika’s zwarte gemeenschap. Dat leidde tot flinke ingrepen vooraf. Zo kreeg de prinses niet alleen een andere naam, ook werd de titel van de film veranderd. The Frog Princess werd The Princess and the Frog – om te voorkomen dat kleine zwarte meisjes zouden worden uitgescholden voor kikker.

Tiana kreeg ook een andere baan. In eerdere versies werkte ze als huishoudster voor een blank gezin, een doorsnee betrekking in het New Orleans van de jaren twintig. Maar in eenentwintigste-eeuws perspectief is dat vernederend. En dus werd Tiana serveerster. De dochter uit het blanke gezin werd haar beste vriendin.

Ook Tiana’s vader moest eraan geloven. Oorspronkelijk was hij afwezig, maar op aandringen van de zwarte gemeenschap kreeg hij toch een prominente rol in het verhaal. Een zwarte moeder die haar dochter alleen opvoedt zou te veel verwijzen naar de ruwe realiteit.

Ten slotte vroeg Disney Amerika’s zwarte politiek correcte geweten het script na te gaan. Oprah Winfrey las het en was naar verluidt zo onder de indruk dat ze een rol bedong: ze sprak de stem in van Tiana’s moeder. Maar niet voordat ze een laatste wijziging doorvoerde. De onterfde prins wordt uiteindelijk door zijn ouders in de armen gesloten, om te voorkomen dat Naveen en Tiana eindigen als twee arme sloebers.

Rest de vraag waarom het zo lang duurde voor Disney met een zwarte prinses op de proppen kwam. Een duidelijk antwoord is niet gegeven. De aanleiding is niet de verkiezing van Barack Obama tot president, zeggen ze bij de filmstudio – al is de aanwezigheid van een zwarte first lady en twee zwarte prinsesjes in het Witte Huis een prettige bijkomstigheid.

Wel speelt het aanboren van een nieuwe markt een belangrijke rol: tot nog toe was er geen prinses aan wie zwarte meisjes zich konden spiegelen. En van wie ze talloze pennen, gummen, sleutelhangers, broodtrommels en pyjama’s konden kopen. Dát commerciële probleem moet Tiana, zo vlak voor Kerst, voor eens en altijd de wereld uit helpen.

The Princess and the Frog draait in New York en Los Angeles en vanaf 11 december in heel Amerika. De film is begin februari in Nederland te zien.

    • Yaël Vinckx