Orale geschiedenis met dagsluiter Freek

Lang geleden werden de televisieavonden van KRO en NCRV afgerond met een dagsluiting: een stichtelijk woord voor het slapen gaan van pater Leopold Verhagen of dominee Okke Jager. Het leek er even op dat predikantenzoon Freek de Jonge die traditie in ere zou herstellen.

Het begin van de vierdelige reeks Freeks Nederland (VPRO) bestond uit beelden van Noord-Groningen, begeleid door de stem van de cabaretier die zinnen met zalvende infinitieven uitsprak: „Terugkeren naar plaatsen van herinnering en het verschil ervaren tussen het kijken in onwetendheid en het kijken met kennis.” Dominee Gremdaat zou op dat moment zijn bril hebben afgezet en recht in de camera hebben gekeken.

Maar het was slechts de valse start van een heel interessant televisie-experiment. Freek de Jonge, die net als Jeroen Krabbé, Jules Deelder en Maarten ’t Hart recentelijk zijn 65ste verjaardag in een talkshow vierde, bedacht er zelf de term cabadocu voor. Als kind van een dominee verhuisde hij nogal eens en hij besloot naar vier woonplaatsen terug te keren: Westernieland, Workum, Zaandam en Goes. Hij liet zich filmen rond de voormalige pastorieën en op andere saillante plekjes, maar ondernam ook een poging tot kleine orale historie van een regio.

Verreweg het beste (en grootste) deel van het programma bestaat uit een soort historische conference voor een publiek uit de betreffende streek. Freek legt begrippen uit die nu bijna niemand meer kent: over de lidmaten van een hervormde gemeente, over Dolle Dinsdag en het barakkenkamp De Slikken. Daar begonnen in 1938 in het kader van de werkverschaffing werklozen een stukje Waddenzee in te polderen. De Duitse bezetter verving hen door onder anderen gehandicapten en Joodse mannen, na 1945 werden er NSB’ers geïnterneerd.

Hij toetst onder het uitleggen zijn bevindingen aan wat het publiek er nog van weet. Een van de aanwezigen had een tante die bij de familie De Jonge diende, een ander vertelt hoe hij in de barakken woonde met de Jezusbeweging van mijnheer Smit, die er later met de kas vandoor zou gaan.

Het is allemaal vermakelijk en leerzaam, en soms betekenisvol, zoals de anekdote dat Freeks vader als beginnend ‘domineetje’ op huisbezoek ging bij de hereboeren om uit te leggen dat zijn aanstaande vrouw nu al zwanger was.

Freek eindigt het overvolle uurtje met een lied over ene ds. Buiskool en Jipsinghuizen, die volstrekt uit de lucht komen vallen. Digitale zender Holland Doc 24 zou aansluitend aflevering 1b uitzenden, met aanvullende en verhelderende informatie. Althans, dat was aangekondigd, maar in werkelijkheid werd daar een Profiel van Tariq Ramadan herhaald.

    • Hans Beerekamp