Het nieuws met een kleurtje is terug

De Publieke Omroep komt binnenkort met een visie op de actualiteitenrubrieken.

De discussie over identiteit is met nieuwkomers als WNL en PowNed helemaal terug.

Achter de presentatiedesk van KRO's actualiteitenrubriek Brandpunt links Ad Langebent en rechts Aad van den Heuvel, Hilversum, Nederland, circa 1970.

Twee vrijdagavonden wijdde de VARA onlangs aan De Onrendabelen, een documentaire van Marcel van Dam over de groep mensen die niet kan voldoen aan de eisen van de prestatiemaatschappij. Eerst de film, een week later een debat.

De programmering deed Huub Wijfjes, hoogleraar Geschiedenis radio en televisie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), denken aan de jaren ’70. Hij herkende de pamflettistische toon en onderwerpkeuze: de achterblijvers in de samenleving. Volgens de VARA-biograaf wil de progressieve omroep weer laten zien waarvoor hij staat. „Oude waarden krijgen een nieuw jasje.”

In Hilversum woedt de discussie of omroepen hun identiteit wel genoeg laten zien. Nieuwkomers PowNed en WNL kwamen het bestel binnen omdat zij netwerkende jongeren, zelfstandigen en ontevreden burgers willen bedienen met journalistieke en opiniërende programma’s met een eigen kleur. Maar de gevestigde omroepen zitten in een spagaat: door de zenderkleuring en het programmeersysteem treden ze ook naar buiten als dé Publieke Omroep. Niet hun eigen identiteit, maar het profiel van de zender is bepalend.

„Eens in de zoveel tijd keert de discussie over identiteit terug”, zegt Wijfjes. „Gedwongen door de politiek moeten omroepen hun eigen gezicht laten zien. Dezelfde overheid die jarenlang heeft aangedrongen op samenwerking.”

KRO-voorzitter Koen Becking zet voor het nieuwe tv-seizoen in op een Brandpunt nieuwe stijl. „We willen een herkenbaar actualiteitenprogramma”, zegt hij. „Een eigen toon past bij de kleurrijke waaier die het bestel zou moeten zijn.” De KRO doet niet mee aan de bestaande nieuwsrubrieken Netwerk (NCRV, EO), EenVandaag (TROS, AVRO) en Nova (VARA, NPS, NOS). Vorige week dienden CDA en ChristenUnie een motie in over het gebrek aan duiding en pluriformiteit bij nieuws- en actualiteitenprogramma’s.

De Raad van Bestuur van de Publieke Omroep formuleert de komende weken een visie op actualiteitenrubrieken. Verschillende werkgroepen buigen zich momenteel over de toekomst van opinie en actualiteit. De discussie werd aangezwengeld door Henk Hagoort, bestuursvoorzitter van de publieke omroep, die de rubrieken bestempelde als „drie keer de Volkskrant”. Ook ligt er een aanbeveling van de commissie-Brinkman voor innovatie en toekomst van de pers, die vindt dat omroepen en geschreven media meer zouden moeten samenwerken.

„De discussie gaat over welk probleem we moeten oplossen: gebrek aan pluriformiteit of gebrek aan geld”, zegt Peter Kuipers, directeur van de TROS. „Als geld het probleem is, en we willen meer aandacht besteden aan witte vlekken als onderzoeksjournalistiek, buitenlandreportages en financiële verslaggeving, dan moeten we meer samenwerken in een centrale redactie. Als de eenvormigheid aan meningen het grootste probleem is, dan moet iedere omroep weer zijn eigen actualiteitenrubriek krijgen. Maar moet je geld versnipperen aan oppervlakkige duidingsprogramma’s? Ik heb er een hekel aan als twaalf omroepen weer journalisten naar het buitenland sturen omdat het hoort bij de pluriformiteit.”

Ton Verlind, oud-directeur televisie van de KRO en oud-journalist van Brandpunt, vindt dat een eigen smoel én samenwerking elkaar niet uitsluiten. „Je benoemt een nieuwsdomein en spreekt af welke omroepen op dat terrein samenwerken. Het verbaast mij dat KRO en NCRV niet samen de tanden hebben gezet in het dossier bejaardenzorg.”

Verlind noemt de huidige discussie existentieel. „Als omroepen niet belangrijke thema’s omarmen die hen een gezicht geven, voorzie ik binnen een aantal jaar megafusies. De omroepen zijn te veel naar elkaar toegegroeid.”

Mediahistoricus Wijfjes ziet twee kanten aan de discussie over identiteit: „Het komt de pluriformiteit ten goede vanuit een nieuwe invalshoek. Maar er dreigt verschraling van journalistieke kwaliteit als geheel door versplintering.”

Op werkdagen kijken nu bijna twee miljoen mensen naar uitzendingen van EenVandaag, Netwerk en NOVA. „EenVandaag doet het bijzonder goed met gemiddeld één miljoen kijkers”, zegt TROS-directeur Kuipers. „De vraag is of je de kijker een plezier doet met nog meer verscheidenheid. De kans is groot dat de kijker de weg kwijtraakt.”

Lees meer achtergronden op nrc.nl/omroep

    • Mirjam Keunen