Dit zijn foto' s die gaan over foto's

Photography in reverse toont het werk van vijf jonge fotografen.

Corriette Schoenaerts leverde ook twee planten in voor de tentoonstelling.

Fotograaf Corriette Schoenaerts (32) heeft een auto waarvan de achterbank naar beneden is geklapt om spullen te vervoeren. Haar atelier meet een half voetbalveld. En tot haar werkuitrusting behoren een cirkelzaag, duct-tape en een elektrische verfspuit.

De Vlaamse werkt graag met haar handen. Voor een campagne van de Utrechtse Hogeschool maakte ze van hout en papier tientallen letters. Voor het jaarboek van fotografiemuseum Foam sneed ze de cijfers zeven en nul uit vellen fotopapier. Handmatig, zevenhonderd keer.

Haar werk moet een soort manie hebben, vindt ze. „Er moet een noodzaak zijn. Zitten er veel uren in een foto, dan twijfel ik er niet meer aan. En bovendien, mijn werk wordt er heel organisch van.” Hoeveel foto’s die werkwijze oplevert? Eén in de afgelopen maand. En in januari komt er misschien nog eentje bij.

Dat laatste werk is sinds vorige week te zien in fotografiemuseum Foam. Schoenaerts is met vier anderen geselecteerd voor de tentoonstelling Photography – in reverse. Samen met Constant Dullaart, Katja Mater, Jaap Scheeren en Anne de Vries zou zij een nieuwe generatie fotografen vertegenwoordigen. In Foam hangt nu dus een afbeelding van een zee, die – door diepte-illusie – onstuimig begint te kolken zodra je erlangs loopt. Ook zijn er stillevens van een vaas met bloemen en een filmpje waarin Katja Mater experimenteert met een gekleurd wiel.

Wat kenmerkt deze fotografen? Wat maakt ze vernieuwend? En waarom passen ze in een tentoonstelling bij elkaar?

„We zien een nieuwe tendens”, legt Foam-curator Colette Olof uit. Voor deze jonge fotografen draait het om het oprekken van de grenzen van fotografie. „De vijf geselecteerde fotografen zijn allemaal begin dertig. Ze zijn opgegroeid met analoge fotografie en de doka. Maar tegelijkertijd beheersen ze óók nieuwe digitale technieken”, aldus Olof. Deze groep kent dus de veranderingen, maar weet ook precies wat eraan vooraf ging. „Als antwoord daarop gaan zij op zoek naar de eigenschappen van het medium. Ze stellen vragen als: Hoe ver kun je gaan? Wat is auteurschap als je alles van internet kunt plukken? En op welke manieren kun je werk presenteren?”, vertelt Olof. „Wij hebben het gevoel dat dat aspect deze groep jonge fotografen verbindt.”

Corriette Schoenaerts herkent zich daarin. Als er één constante is in haar werk, dan is het wel een thematische. Vrijwel zonder uitzondering staat het medium zelf centraal, en ook de beperkingen ervan. Haar werk gáát over fotografie.

Voor de tentoonstelling in Foam maakte ze twee foto’s die zich nog het best laten omschrijven als driedimensionale collages. Schoenaerts speelt met lagen, perspectieven en vertekening. Bij die werken is vaak onduidelijk wat echt is en wat niet. Datzelfde gebeurt in een installatie die ze in Foam laat zien. Op een verzameling witgeverfde planten projecteert ze een foto van een jungle. Wat is echt? En wat is projectie?

Schoenaerts: „Een foto is geen afspiegeling van de werkelijkheid, maar een interpretatie. Degene die de foto maakt heeft namelijk invloed op het resultaat. Net als de camera, de lens, en het licht. Het is onmogelijk de werkelijkheid te vangen.”

En dus richt Schoenaerts zich op de eigenschappen van fotografie. Ze experimenteert met het medium, en speelt met fotografische conventies en genres. „In de jaren negentig was er een flinke discussie over Photoshop. Kan dat? Mag dat?” Nu staan die vragen niet meer ter discussie, legt Schoenaerts uit. De nieuwe generatie fotografen richt zich volgens haar meer op het medium zelf. „Ze stellen vragen over de eigenschappen van fotografie. En wat je met die eigenschappen kunt doen.”

Corriette Schoenaerts hoeft dus ook niet per se iets moois te maken. Sterker nog, ze kiest lang niet altijd haar beste beeld. „Een foto moet treffend zijn. De boodschap is belangrijker dan het eindproduct.” En dus kan het best gebeuren dat Schoenaerts door een opdrachtgever om een stilleven wordt gevraagd, maar met een portret terugkomt. Niet om iemand te dwarsbomen, maar gewoon omdat dat volgens haar de boodschap beter overbrengt. Net zoals dat nu bij Foam gebeurde: naast twee foto’s kwam er een installatie met planten waar de bezoeker doorheen kan wandelen. Colette Olof van Foam: „Fotografie is voor deze groep veel meer dan prints alleen. Dat maakt de tentoonstelling misschien niet heel gemakkelijk. Maar het geeft wel een beeld van de toekomstige generatie fotografen. ”

De tentoonstelling ‘Photography - in reverse’ is tot en met 21 februari 2010 te zien in Foam,Keizersgracht 609, Amsterdam Kijk voor meer informatie op www.foam.nl