In de burchten van de Grote Vier

Het was een schikking uit de vorige, bijna alweer vergeten, crisis. Twee weken geleden beloofde accountantskantoor Deloitte in de affaire rond Parmalat 8,5 miljard dollar te betalen aan beleggers die in de Verenigde Staten claims hadden ingediend. En dat nog naar aanleiding van de boekhoudfraude die in 2003 bij het Italiaanse zuivelconcern was ontdekt. Deloitte bekende in de schikking geen schuld, maar wilde niet nog jarenlang achtervolgd worden door rechtszaken.

Nee, dan deze crisis. Accountants treft geen blaam, zei de bestuursvoorzitter van het Nederlandse kantoor van Deloitte Roger Dassen in een vraaggesprek in deze krant in dezelfde week. Niet onbelangrijk voor Deloitte, dat als controleur van de boeken van Ahold sinds 2003 wordt achtervolgd door tuchtzaken. In de VS proberen beleggers geen claim meer te halen op de accountant, maar Pieter Lakeman startte dit jaar in Nederland een procedure om schade van Aholdbeleggers op Deloitte te verhalen.

Opgelucht wilde Dassen niet zijn over het feit dat accountants in de kredietcrisis nauwelijks als schuldigen zijn aangewezen. Hij verklaarde dat de controleurs van de jaarrekeningen in de individuele gevallen geen fouten gemaakt leken te hebben, maar dat accountants ook wel degelijk een maatschappelijke rol hebben om de risico's die zij in het financiële systeem zien te signaleren.

Toen kwam deze week de Autoriteit Financiële Markten met zijn onderzoek naar het optreden van accountants in het eerste crisisjaar 2007. De Grote Vier (Deloitte, PriceWaterhouse, Ernst & Young, KPMG) kregen een fikse waarschuwing. Bij het waarderen van Amerikaanse hypotheekobligaties hebben ze in de controle van jaarrekeningen wel degelijk steken laten vallen.

Een makkelijke taak was dat ook niet. In de kredietcrisis was de markt in deze financiële producten stilgevallen. En dan moet die waarde via modellen worden berekend. Of de Nederlandse accountants zelf berekeningen hebben gemaakt, is onduidelijk. Soms lijkt teveel geleund op de informatie die banken en verzekeraars zelf hebben gegeven.

De Grote Vier riepen direct blij te zijn met het rapport. Ze hebben al maatregelen genomen, er zijn al accountants uit het register van het AFM geschrapt. Hun beroepsorganisatie Nivra gaat met ze in gesprek. Alles om de reputatie niet te schaden.

Maar stilletjes zullen de Grote Vier vrezen dat een of andere activist claimmogelijkheden gaat zoeken. En als een Lakeman net zo lang wacht als in de Aholdzaak, kunnen accountants tot ver in het volgende decennium in onzekerheid zitten.