Gates' stempel op Afghaanse 'Surge'

De Republikein Robert Gates is Obama’s invloedrijkste adviseur bij de uitbreiding van de oorlog in Afghanistan. Gates is een realist.

Defense Secretary Robert Gates signs a MATV as he tours the Harrison Street facility of the Oshkosh Corp., in Oshkosh, Wis., Thursday, Nov. 12, 2009. (AP Photo/Alex Brandon, Pool) AP

Robert Gates (66) heeft de ogen van een argwanende man. Als hij een zaal binnenkomt schieten ze rond, en als hij wordt verhoord – zoals deze week in de Senaat – kijkt hij weg van de vragensteller. Macht oefent de minister van Defensie uit met zijn stem. Zelfs als de camera’s op hem zijn gericht, spreekt hij bijna fluisterend: naar hem wordt toch wel geluisterd.

Nadat Obama deze week zijn rede over Afghanistan had gehouden – en daarna werd opgeslokt door werkloosheid, zorgstelsel, klimaattop – richtte de aandacht zich op Gates. Het besluit 30.000 extra militairen naar Afghanistan te sturen droeg zijn stempel. De wensen van de enige Republikeinse minister in de Democratische regering werden verhoord in Obama’s toespraak: de extra troepen, geen einddatum voor hun terugkeer, opvoering van de strijd tegen Al-Qaeda en de Talibaan.

„Zijn invloed is immens geweest”, zegt defensiespecialist Tom Donnelly, die in de jaren negentig mede leiding gaf aan het Project for a New American Century (PNAC), waarin neoconservatieven de invasie van Irak bepleitten.

Eerder was Donnelly kritisch over Gates, omdat hij Obama politieke dekking zou geven voor bezuinigingen op het defensiebudget. Maar nu was de conservatief uiterst content. Gates zorgde ervoor dat Witte Huis-medewerkers die twijfelden over opvoering van de oorlog de mond werd gesnoerd, zegt hij. „Zonder Gates zou de uitkomst anders zijn geweest.”

Het verhoogt de fascinatie voor het opereren van Gates in Obama’s regering. De man is „extreem intiem met Bush [sr.]”, schreef Obama’s ambassadeur bij de NAVO, Ivo Daalder, toen deze in 2006 nog werkte bij Brookings. „Hij is a Bush [sr.] kinda guy.”

Hij had een jarenlange carrière bij de CIA, zat in de nationale veiligheidsraad van George H.W. Bush (1989-1993), en werd vervolgens diens CIA-directeur. Als George W. Bush’ minister van Defensie leide hij in 2007 de extra troepenzendingen naar Irak, de ‘Surge’ die Obama destijds afwees.

Nu ontpopt dezelfde Gates zich tot de invloedrijkste veiligheidsadviseur van Obama: hoe kan dat?

Omdat hij een realist is. Een Republikein van voor de vergiftigde polarisatie. Maar ook omdat hij een faire man is, zegt Arturo Munoz van de Rand Corporation, die in de jaren tachtig met Gates bij de CIA werkte; Munoz vertrok dit voorjaar bij de dienst. „Gates is geen ideoloog. Hij is niet op zoek naar controverse, hij wil de macht behagen.”

Ironisch is wel dat Gates in de jaren tachtig bij de CIA financiële ondersteuning gaf aan Afghaanse radicalen als Gulbuddin Hekmatyar om de toenmalige Sovjet-Unie te ondermijnen. Hekmatyar groeide volgens de VS daarna uit tot een extremist die helpt bij acties van Al-Qaeda en de Talibaan.

Mensen mogen daar nu vragen bij hebben, zegt Munoz, maar dit verleden werkt in Washington alleen maar in Gates’ voordeel. „Het vergroot zijn uitstraling en zijn geloofwaardigheid.” En de steun moet worden geplaatst in die tijd. „Wij bestreden destijds in de eerste plaats de Sovjet-Unie”, zegt Munoz. „Wij waren blij als jihadisten meededen.”

Maar dat zijn krediet nu bijna ongelimiteerd is, heeft volgens Paul R. Pillar vooral te maken met zijn politieke positie: de Republikein die voor Obama op voorhand elke Republikeinse kritiek onschadelijk maakt. Pillar was tot 2005 ’s lands belangrijkste inlichtingenfunctionaris voor het Midden-Oosten. Hij zegt Gates niet goed te kennen, maar maakt uit zijn contacten op dat hij „een succesvolle bureaucraat” is. „Hij buigt mee met de wind. Geen man die het beleid op een ander spoor zet.”

Ook volgens de conservatief Donnelly vertoont Gates op zijn politieke levensavond – verwacht wordt dat hij volgend jaar vertrekt – steeds meer onafhankelijkheid. „Hij is geen gevangene van de Washingtonse kudde meer.”

Het bleek uit de manier waarop Gates deze week uitlegde wat de door Obama genoemde vertrekdatum van juli 2011 inhoudt. Democraten namen opgelucht kennis van die datum, een aanwijzing dat het einde van de missie in zicht is. Maar Gates vertelde de Senaat dat op die datum pas wordt „begonnen” met terugrekken, en alleen wanneer eind 2010 blijkt dat dit verantwoord is. Als „persoonlijke opinie” zei hij te verwachten dat Amerikaanse militairen nog „vele, vele jaren” in Afghanistan blijven.

Het sterkte Republikeinen in de gedachte dat Robert Gates nog altijd bij hen hoort. „Dat”, zegt Donnelly, „waren erg opbeurende woorden”.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In Gates’ stempel op Afghaanse ‘Surge’ (5 december, pagina 5), staat dat Robert Gates de enige Republikein is in de regering van Obama. De minister van Transport, Ray LaHood, is ook een Republikein.

    • Tom-Jan Meeus