Er zit een lek in de pomp van de premiegelden

Kan de zorgpremie omlaag? En verdwijnt dan de zorgtoeslag? Het stelsel staat weer ter discussie. Het kabinet verzet zich, maar voorstanders hebben nieuwe munitie.

De coalitieverhoudingen worden weer op de proef gesteld met de evaluatie van de Zorgverzekeringswet. De onderzoekers die de zorgwet uit 2006 tegen het licht hielden, doen politiek gevoelige voorstellen. Zij sluiten aan bij de ideeën van de PvdA, niet bij die van het CDA.

Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) is er dan ook niet blij mee, blijkt uit de brief die hij gisteren met de evaluatie naar de Kamer stuurde. Deze eerste evaluatie van de nog jonge wet geldt als een belangrijk document voor het debat tussen kabinet en Kamer over de toekomst van de zorg.

Bij de invoering van de nieuwe zorgwet steeg de vaste premie met een factor drie (van gemiddeld 350 naar 1.050 euro). Het idee was dat mensen zich realiseren dat zorg niet gratis is. Maar daardoor ging een bijstandsmoeder evenveel betalen als een miljonair. De inkomensafhankelijke premie daalde wel navenant. De evaluatiecommissie beveelt nu aan de vaste premie weer tot het oude niveau te verlagen en de inkomsafhankelijke premie te verhogen. Dat zou het aantal wanbetalers terugbrengen (nu 300.000) en de bureaucratische zorgtoeslag overbodig maken. De Belastingdienst maakt jaarlijks 5 miljard euro over om mensen met een relatief hoge zorgpremie te compenseren. Aan dit rondpompen alleen al gaat jaarlijks 60 miljoen euro op aan bureaucratische kosten.

De zorgtoeslag heeft het CDA bedongen toen de VVD de invoering van het nieuwe zorgstelsel op haar conto schreef. De hele toeslagencarrousel (ook om de kosten van wonen en kinderen te compenseren) komt voort uit de CDA-filosofie. De overheid moet geen collectieve inkomens uitkeren, maar mensen die dat nodig hebben ondersteunen op inkomensgebied, is de gedachte. Klink is daarom niet happig op voorstellen om de zorgtoeslag op te doeken.

De SP pleitte al in 2008 voor verlaging van de vaste zorgpremie en afschaffing van de zorgtoeslag. Het CPB rekende toen uit dat inkomens tot 63.000 euro er dan op vooruit gaan. GroenLinks is daar voor. De PvdA is ook nooit gecharmeerd geweest van de hoge vaste premie en de omslachtige zorgtoeslag, maar steunde de SP omwille van de coalitievrede vorig jaar niet.

Dit jaar kwam de PvdA bij de begrotingsbehandeling echter met precies hetzelfde plan: meer inkomensafhankelijke premie en beëindiging van de zorgtoeslag. Maar de partij diende uiteindelijk geen motie in om dit af te dwingen. De PvdA nam genoegen met de belofte van Klink het voorstel te zullen onderzoeken. Als dat al niet gebeurt door de recentelijk ingestelde ambtelijke werkgroepen die wegens de crisis op zoek moeten naar een besparing van 12 miljard euro in de zorg. Een van de zwaartepunten van de zogenoemde ‘heroverwegingsoperatie’ ligt bij de zorgtoeslag, waar binnenkort maar liefst 85 procent van alle volwassenen aanspraak op maakt.

Gisteren besprak Klink de kabinetsreactie op de evaluatie in de ministerraad. Het kabinet neemt de belangrijkste aanbevelingen niet over en heeft ook kritiek op de reikwijdte van de evaluatie. De studie is een „risicoanalyse” geworden, en dat was niet de opdracht, schrijft Klink.

Klink stelt dat er bewust is gekozen voor een hoge nominale premie. Op die manier realiseert iedereen zich dat zorg duur is. Wie moeite heeft de premie te betalen, krijgt de zorgtoeslag. Het argument dat het kabinet het aantal wanbetalers met een lagere premie kan terugdringen, wijst de minister af. Zijn ministerie gaat wanbetalers aanpakken door maandelijks 100 euro aan premie, plus 30 euro boete, te laten inhouden op hun salarissen of uitkeringen.

Die incasso kost het Rijk jaarlijks 40 miljoen euro, benadrukt Henk van Gerven, Kamerlid voor de SP. „Tel je daarbij de 60 miljoen uitvoeringskosten op van de zorgtoeslag, dan bespaar je met de verlaging van de vaste premie jaarlijks alleen al 100 miljoen op bureaucratie. Al dat verspilde geld kunnen we inzetten voor de zorg.”

Kamerlid Eelke van der Veen (PvdA) zegt dat hij de zorgtoeslag altijd een „kunstmatige constructie” heeft gevonden. Hij wil ook af van het eigen risico en dat onderbrengen bij een inkomensafhankelijke premie. De PvdA ziet de aanbevelingen in de evaluatie als een steun in de rug en is verbaasd over de reactie van Klink. „De minister heeft beloofd dit te gaan onderzoeken. Dan kan hij de aanbeveling van de evaluatie niet meteen afwijzen.”

In het voorjaar barst het debat hierover los. Dan hebben de werkgroepen hun klus geklaard en moet de politiek beslissen.

    • Antoinette Reerink