DEBAT VAN DE WEEK

Studiemiddag immigratie en media. Door Center for Politics and Communication (CPC). Met o.a. Arendo Joustra (Elsevier), Xandra Schutte (De Groene Amsterdammer), Femke Halsema (GroenLinks) en Rita Verdonk (TON). Universiteit van Amsterdam. Maandag 30 november.

Alleen Rita haalt het AD

Journalisten en politici zijn samen machinist op dezelfde voortrazende trein. De noodrem is kapot en het spoor is oneindig. Dat beeld drong zich op na de analyse van hoogleraar politicologie Wouter van der Brug en de reactie van politici en journalisten daarop. Het werd bovendien aan het einde van het debat nog eens geïllustreerd door de hoofdrolspelers zelf.

Onze zuiderburen hebben al langer ervaring met het immigratievraagstuk in politiek en media. In België zijn journalisten en politici het eens: de massamedia hadden bijgedragen aan het succes van het Vlaams Belang. Al was dat nog geen reden voor een spoorwijziging. Het cordon sanitaire – ook geldend voor nieuwsmedia, zo toonde hoogleraar politieke wetenschappen Stefaan Walgrave aan – had de populariteit van het Vlaams Belang niet kunnen voorkomen. Maar de thema’s die in het nieuws dominant waren, bepaalden wel het succes van de probleemeigenaren van die thema’s, de politieke partijen.

Die correlatie geldt ook in Nederland, zei Van der Brug. En omdat het belangrijkste thema in 2002 het asielzoekersbeleid was en nu het gevaar van de islam, waren de probleemeigenaren van die thema’s, respectievelijk Fortuyn en Wilders, de grote winnaars in de peilingen.

Maar koos het electoraat niet vooral voor de persoon? Nee. Volgens Van der Brug vinden kiezers van anti-immigrantenpartijen inhoudelijke overwegingen net zo belangrijk als kiezers van andere partijen. Het gaat hen primair om de inhoud en de partij, pas daarna volgt de persoon. In hoeverre dat vooral een sociaal wenselijk antwoord was, en wat er met de PVV zou gebeuren als leider Wilders de politiek zou verlaten, werd niet behandeld.

Er wordt nu bijna drie keer meer over immigratie geschreven dan in 1994, ging Van der Brug verder. Het dominante beeld in politiek en media is daarnaast ‘rechtser’ geworden: met meer aandacht voor de culturele en religieuze aspecten van immigratie. De vraag die aan het ‘expertpanel’ – bestaande uit journalisten Arendo Joustra en Xandra Schutte en politici Femke Halsema en Rita Verdonk – werd voorgelegd was hoe zo’n dominant beeld tot stand kon komen. Daar kwamen ze nauwelijks aan toe. Laat een slager niet zijn eigen vlees keuren.

„Het spijt me wel, maar het is veel te rommelig”, riep Halsema na een half uur uit. Ze had zich vooral opgewonden over de suggestie van Van der Brug dat het immigratievraagstuk in de jaren 90 een taboe was geweest. Tussen het gekibbel over de berichtgeving in de jaren 90 klonk sporadisch zelfkritiek. Zoals van Joustra. Hij vond dat het falen van de media in het rapporteren over immigratie had bijgedragen aan de opkomst van Fortuyn en Wilders. Schutte verwierp het direct: „Niet waar, er is wel over geschreven, maar het is door de politiek niet opgepikt.”

De poging tot zelfreflectie strandde volledig toen een journalist van het AD hardhandig overging tot de waan van de dag. Hij wilde van Halsema en Verdonk graag weten wat zij van het Zwitserse minarettenverbod vonden. Een besluit van de hoofdredactie, hij had die vraag zelf niet willen stellen, verdedigde hij zich op kritiek uit de zaal. Hij was nu eenmaal freelancer, wilde aan zijn inkomsten denken en de krant van morgen moest ook gevuld worden. Halsema weigerde beslist – „hier doe ik dus niet aan mee” – maar Verdonk ging er gretig op in. Zij stond de volgende dag op pagina 3 van het AD, over Halsema en het debat geen woord.

Huib Modderkolk

    • Huib Modderkolk