Voor onze aarde, amen

Ingesleten gedrag is een groot obstakel als het gaat om klimaatverandering.

Hoe verminderen we onze consumptie als de wereld daar op draait?

‘Alleen al in de Verenigde Staten worden jaarlijks ruim 50 miljard aluminium blikjes weggegooid. Het Container Recycling Institute heeft berekend dat Amerikaanse burgers tussen 1990 en 2000 genoeg aluminium weggooiden om ’s werelds commerciële luchtvaartvloot 25 keer opnieuw te vervaardigen.’

Beeldende rekensommetjes als deze – schrijvers van klimaatboeken ontkomen er niet aan. Maar lees een paar van die boeken en ongewild krijgt dit type som een dubbel effect. Hij toont de waanzin van de status quo, én de machteloosheid van wie daaraan iets wil veranderen. De som van onze alledaagse individuele keuzes schaadt de mens-als-soort in toenemende mate. Hoe daaraan in vredesnaam iets te doen?

Al Gore grossiert in dergelijke sommen in Our Choice, a Plan to Solve the Climate Crisis. Het boek is een prima overzicht van de Amerikaanse stand van zaken bij de bestrijding van klimaatverandering. En hoopvol zijn de spannende technologieën die Gore noemt, oplossingen die naast CO2-uitstoot vaak nog een ander probleem aanpakken. Om een voorbeeld te noemen: in de landbouw verhoogt het in de grond werken van ‘biochar’ (luchtdicht verbrande biomassa die werkt als een soort ‘turbohumus’), niet alleen het vermogen van de bodem om CO2 te binden, maar ook de vruchtbaarheid van uitgeputte grond.

In Our Choice pleit Gore voor het grootschalig inzetten op zonne-, wind- en geothermische energie. Kernenergie en de ondergrondse opslag van CO2 beschouwt hij als makkelijke schijnoplossingen, die vermeden moeten worden. Een lang hoofdstuk wijdt hij aan energiebesparing waarbij milieu en financiële winst gelijk op gaan. Met zuinige gebouwen, motoren en fabrieken valt nog een wereld te winnen. Maar bij besparing stuiten we meteen op één van de belangrijkste obstakels: gedragsverandering. Het is, zo blijkt, veel makkelijker een dief van eigen portemonnee te blijven dan met gedragswijzigingen op de lange termijn geld en energie te besparen.

Dus dan is de vraag: wat heeft ‘recovering politician’ Gore in petto als het gaat om de te nemen hindernissen? Niet bijster veel, helaas. Het hoofdstuk ‘Political Obstacles’ is één grote tirade tegen de kwalijke praktijken van big oil en andere belanghebbenden bij de status quo, die miljarden spenderen om verandering in de kiem te smoren. Ook staat hij lang stil bij de media die zich door deze desinformatiecampagnes laten gijzelen.

En Gore neemt afstand van zijn eerdere roep om een CO2-belasting. Een systeem van emissiehandel, eventueel in combinatie met een heffing, lijkt hem voor de Verenigde Staten het maximaal haalbare. Verder in dit boek over ‘oplossingen’ wel de verplichte roep om ‘visionaire leiders’, maar geen nieuwe voorstellen voor slimme belastingstelsels of andere politieke prikkels.

Gore hekelt kortom het kortetermijndenken en vraagt om een duurzamer kapitalisme. Al stelt hij het zelf niet scherp, toch komt uit zijn boeken duidelijk de systeemcrisis naar voren waar het klimaatprobleem ons met de neus op drukt. Voor technische oplossingen wordt terecht veel verwacht van de innovatie door concurrentiedrift die kapitalisme eigen is. Anderzijds staat kwantitatieve groei nog steeds haaks op een eindige ruimte zoals wij die bewonen, en beloont de vrije markt consumptieverhoging, verspilling en verwoesting van ecosystemen. Bij die constatering kan de morele dimensie gerust achterwege blijven.

Jammer dus dat Gore zijn zalvende slotwoord niet gewoon heeft gewijd aan datgene wat hij bepleit en wat dit probleem inderdaad kan bijsturen: een wereldwijde, hoge prijs op de uitstoot van CO2.

Bezoek de site van Al Gore op: www.algore.com

Al Gore: Our Choice. A Plan to Solve the Climate Crisis. Bloomsbury, 415 blz. € 20,– Vertaald als Onze Keuze. Meulenhoff, € 25,–

    • Maartje Somers