Politiek isolement leidt tot neergang Vlaams Belang

De neergang van het extreem-rechtse Vlaams Belang lijkt ingezet. Werpt het ‘cordon santitaire' eindelijk vruchten af?

Natúúrlijk reageerde Filip Dewinter deze week op de uitslag van het Zwitserse referendum over minaretten. „Een les in democratie”, noemde hij het. Maar veel belangstelling was er niet voor, anders dan voor de interne problemen bij het Vlaams Belang (VB).

Een paar dagen eerder was Europarlementariër Frank Vanhecke uit het partijbestuur gestapt. Jarenlang gaf hij samen met Dewinter leiding aan de partij. Vanhecke werd voorgegaan door Marie-Rose Morel, een ander prominent partijlid. Zij leverde eerder kritiek op de Dewinter en pleitte voor een nettere koers.

De neergang van het Vlaams Belang – ooit het succesverhaal van extreem-rechts in Europa – lijkt ingezet. Bij regionale verkiezingen in juni verloor de partij voor het eerst fors. Is het cordon sanitaire, de afspraak van andere partijen om niet samen te werken met het Belang, eindelijk succesvol?

„Op termijn blijkt het cordon zeker te werken”, zegt commentator Yves Desmet van de progressieve krant De Morgen, die altijd stelling nam tegen het VB. „Maar het is vooral gaan werken op het moment dat we er minder over spraken.”

Dat het cordon heeft gewerkt, is objectief vast te stellen, mailt schrijver Tom Lanoye vanaf zijn vakantieadres. Hij was één van de intellectuelen die actie voerden tegen extreem-rechts. „Het Vlaams Belang heeft nergens, op geen enkel niveau, deelgenomen aan een coalitie. Dat was dé doelstelling. Het cordon is alleen nog een discussieonderwerp in het Vlaams Belang en in Nederland.”

In Vlaanderen is er nu vooral aandacht voor de machtsstrijd binnen het VB. Daarbij gaat veel aandacht naar Marie-Rose Morel (37), voormalig Vlaams parlementslid en ex-Miss Vlaanderen. Ze zou kritiek hebben op de harde koers van Filip Dewinter, die zich blijft bedienen van slogans als: „Waar is de poen van uw pensioen? In de pocket van Mohammed”.

Heel openlijk uit ook Morel haar kritiek niet. Maar één ding is zeker: ze de enige in de partij die voor een tv-camera net zo overtuigend overkomt als Dewinter. Politici gaan niet graag met haar in debat, schreef De Morgen gisteren. „Omdat je tegen Morel niet kunt winnen: ze houdt het hoofd schuin, lacht, kakelt iets onschuldig, en daar sta je dan met je politieke argumenten.”

Afgelopen zomer overwon Morel, moeder van twee kinderen, een ernstige vorm van kanker. Via haar weblog kon Vlaanderen met haar meeleven. Bij de Europese verkiezingen kreeg ze veel voorkeursstemmen, hoewel ze op een onverkiesbare plaats stond.

Dat er meningsverschillen zijn binnen het Vlaams Belang is niet nieuw, zegt Desmet. „Maar vroeger kwamen ze nooit naar buiten. Het was de enige overgebleven stalinistische partij.” Zo lang het goed ging met de partij was het natuurlijk ook makkelijker de rijen gesloten te houden.

Het ging goed met de partij tot 2006, toen er gemeenteraadsverkiezingen werden gehouden. Niet alleen Dewinter hield het voor mogelijk dat hij burgemeester van Antwerpen kon worden. Daardoor bleef steeds de vraag: kan het cordon doorbroken worden?

Maar eerder al, in de jaren negentig, begonnen politici steeds rustiger te reageren op het VB, zegt de Antwerpse politicoloog Dave Sinardet. Hij wijst op de schietpartij in het centrum van Antwerpen, in 2006. Een 18-jarige jongen schoot een Afrikaanse vrouw en een klein meisje dood. De schutter had familiebanden met VB. Maar alleen de liberaal Karel De Gucht zei dat die partij daarom verantwoordelijk was. „Hij was een uitzondering”, zegt Sinardet. „Anderen reageerden toen al niet meer zo fel.”

De socialist Patrick Janssens werd opnieuw burgemeester van Antwerpen. En hij doet het „briljant”, zegt Desmet, omdat hij niet rechtstreeks reageert op Dewinter, maar wel problemen durft te bespreken. „Hij komt bijvoorbeeld met een hoofddoekenverbod op stedelijke scholen. Daarmee zegt hij tegen de rechtse kiezer: jullie hebben Dewinter niet nodig. En tegen de linkse kiezer: we hebben toch niet voor niks jaren gewacht op een paarse regering om de katholieke religie buiten te zetten?”

Ondertussen kwamen er nieuwe rechtse partijen die een alternatief boden voor het VB. Spectaculair was vooral de opkomst van de Nieuw-Vlaamse Alliantie, een niet omstreden Vlaams-nationalistische partij die bij regionale verkiezingen in juni bijna net zo groot werd als het VB. De N-VA kon meteen in de Vlaamse regering stappen.

Ook media zijn het VB normaler gaan behandelen, zelfs De Morgen, zegt Desmet. „Dewinter kan niet meer volhouden dat er een cordon médiatique is. Als hij vroeger een interpellatie in het parlement had, begon iedereen ‘Fascist’ te sissen: Nu gaat men de krant lezen. Hij is een grijsgedraaide plaat, een gezapige vijftiger. Nog één mandaat en hij kan met pensioen.”

Gisteren presenteerde het Belang een campagne. Het thema: veilig ouder worden.

    • Jeroen van der Kris