Het wordt nog knap lastig Zalm te ontslaan

Zijn bestuursperiode bij de DSB Bank achtervolgt Gerrit Zalm als topman van ABN Amro. Bij de onderzoekers probeerde hij onlangs aan te tonen dat hij niets verkeerds deed.

Bankbestuurder word je niet zomaar. Eerst moet je langs De Nederlandsche Bank. Die toetsen je deskundigheid en betrouwbaarheid. Liegen en het komt uit? Geen baan. Ben je eenmaal bankbestuurder dan zijn er de wettelijke regels en strikte voorschriften. Overtreden beursregels? Mag niet. Aandelentransacties niet melden? Fout. Rare privétransacties? Vertrekken.

Gebeurt dat vaak, gedwongen vertrek van bankbestuurders? Nee. De laatste was bestuursvoorzitter Wiet Pot van zakenbank Kempen & Co in augustus 2006. Hij had aandelen- en obligatietransacties niet gemeld. Onder druk van De Nederlandsche Bank (DNB) en de financiële toezichthouder AFM stapte hij op.

Is Gerrit Zalm de volgende?

Mogelijk – als hij als bestuurder van de DSB Bank regels heeft overtreden. Dan zal hem gevraagd worden om zijn huidige baan als ABN Amro-topman op te geven. Zijn handelen bij DSB wordt op dit moment onderzocht door DNB en AFM. Bijna anderhalf jaar was Zalm in dienst van de bank van Dirk Scheringa, van juli 2007 tot eind 2008. Nog geen jaar later ging de bank uit Wognum failliet. Zalm lijkt de belangrijkste kop van jut nu de afrekening naderbij komt.

Terecht? Zalm heeft de afgelopen tijd bij de onderzoekers van DNB en de AFM proberen aan te tonen dat hij een adequaat bestuurder was. Als financieel directeur van DSB probeerde hij iets te doen met de eisen en zorgen van DNB. Dit blijkt uit een aantal brieven van de centrale bank aan DSB en interne stukken van de DSB die deze krant heeft ingezien.

Als Zalm in de zomer van 2007 bij DSB Bank aantreedt, heeft de centrale bank al grote zorgen over DSB. Dat blijkt uit de brieven die werden verstuurd van eind 2007 tot begin 2008. Op van alles heeft DNB iets aan te merken: de financiële positie, de bedrijfsstructuur, het risicomanagement, de kredietportefeuille, het verdienmodel en – nu na het faillissement opzienbarend – het ontbreken van een noodplan om een plotselinge run op het spaargeld op te vangen.

In een brief van oktober 2007 stelt DNB dat zij bezorgd is over de solvabiliteitspositie, de tegenvallende resultaten, het onvoldoende risicobewustzijn en het acquisitiebeleid. DSB moet de solvabiliteitspositie – verhouding eigen vermogen en vreemd vermogen – van 10 naar 12 procent brengen en een plan presenteren hoe ze dit denkt binnen afzienbare tijd te bereiken. Ook de liquiditeitsbuffer moet worden vergroot, van 600 miljoen naar 1 miljard euro. DSB staat dan al onder verscherpt toezicht van DNB.

Zalm is op dat moment twee dagen per week ‘chief economist’ in Wognum. Zijn overstap wekte overal verbazing. Waarom gaat de gerespecteerde oud-minister van Financiën naar een bank met een slechte reputatie? Een bank die te boek staat als agressieve verkoper van koopsompolissen? Volgens bronnen in de financiële sector wil Zalm geen baan van meer dan zestig uur per week. Hij voelt hij zich aangetrokken tot DSB, omdat het een luis in de pels is van het establishment. En Zalm denkt bij de relatief kleine bank een verschil te kunnen maken.

Snel na zijn start schrijft Zalm aan de raad van bestuur een analyse over de bank. DSB is een sterk commerciële en platte organisatie, maar het imago en de producten behoeven verbetering.

De centrale bank schrijft medio december 2007 opnieuw dat zij zich zorgen maakt over DSB, onder meer omdat de positie van financieel directeur vacant is. Zalm vervult dan deze functie op interim basis en zegt ja op de vraag van het DSB-bestuur om deze functie vanaf begin 2008 vast te gaan bekleden. De centrale bank reageert zeer positief op deze stap, zo blijkt uit een brief van 13 februari.

Zalm stelt tegenover de onderzoekers naar het DSB-fiasco dat hij als financieel directeur de zorgen van de centrale bank serieus heeft aangepakt. In de loop van 2008 start de raad van bestuur een experiment om de hoge provisies te vervangen door vaste vergoedingen. Er wordt gewerkt aan een nieuwe manier om geld te verdienen, weg van de provisies en gericht op advieswerk en het spelen met rentemarges.

Ook DNB hamert op een nieuw verdienmodel, maar niet omdat enorme provisies onethisch zijn. In de wettelijke taakomschrijving van DNB staat niets over het beoordelen van bankproducten op ethische gronden. Nee, het gaat erom dat dit model volgens de DNB straks niet meer werkt. Vanaf 2009 moeten adviseurs hun klanten gaan melden wat ze aan provisie verdienen. Als klanten dan zien wat voor hoge provisies de DSB Bank opstrijkt, zullen ze de bank de rug toekeren. Dat bedreigt de financiële positie, van de bank, waar DNB wél op toeziet.

De toezichthouder heeft ook kritiek op de ambitieuze groeiplannen. DSB luistert. Het plan om in 25 landen een positie op te bouwen gaat van tafel, de solvabiliteit eindigt in 2008 op 11,8 procent – bijna op de gewenste 12 procent – en de liquiditeitspositie staat dan op 1,1 miljard. En het aantal verstrekte hypotheken die hoger zijn dan de executiewaarde van de woning daalt snel, zo blijkt uit financiële data van DSB.

De onderzoekers hebben deze informatie ook, maar beschikken over veel meer documenten. Of alle documenten de oud-minister vrijpleiten van onjuist handelen is nog onbekend. Zalm zelf zou oprecht menen een belangrijke koerswijziging tot stand te hebben gebracht binnen DSB en de bank eind 2008 in vrij goede staat achter te hebben gelaten. Als uit de documenten en gesprekken blijkt dat Zalm geen regels heeft overtreden en zijn functie adequaat heeft verricht, dan kan hij eigenlijk niet worden weggestuurd.

Maar het probleem voor de VVD’er is dat het in de zaak DSB het allang niet meer over regels gaat. Dirk Scheringa verdedigde zich tot aan het faillissement van zijn bank ook met de stelling dat hij zich aan de regels heeft gehouden. Desondanks staat hij te boek als de woekerrenteboef uit Wognum. De enorme crisis in de financiële sector van de afgelopen jaren heeft ervoor gezorgd dat bankbestuurders van nu worden geacht een meer dan smetteloos blazoen te hebben. Topbestuurder geweest zijn bij een bank die het imago heeft zijn klanten te hebben belazerd? Dat is een probleem.

    • Tom Kreling
    • Heleen de Graaf