Geen handel, maar smokkel

De rechtbank in Zwolle achtte mensenhandel niet bewezen in de ‘Koolviszaak’.

Zes verdachten kregen daardoor veel lagere straffen dan het OM wilde.

Een mokerslag voor politie en justitie. Een mokerslag voor de strijd tegen de mensenhandel. Het grootste internationale onderzoek naar mensenhandel dat ooit vanuit Nederland is gevoerd, heeft gisteren in Zwolle geen veroordelingen voor mensenhandel opgeleverd. Bij mensenhandel is uitbuiting het doel.

Twee hoofdverdachten en enkele handlangers werden wel veroordeeld voor het minder zware delict mensensmokkel, ze kregen straffen variërend van een jaar tot vier jaar en zes maanden. Vijf van de totaal elf verdachten werden vrijgesproken.

Warner ten Kate, officier bij het landelijk parket en verantwoordelijk voor het onderwerp mensenhandel, reageerde zwaar teleurgesteld. Het Openbaar Ministerie (OM) gaat in hoger beroep.

Politie en justitie ontwikkelden in het kader van het zogenoemde Koolvisonderzoek naar handel in Nigeriaanse meisjes een nieuwe verhoormethode. Dat was nodig omdat slachtoffers van mensenhandel, in dit geval jonge, Nigeriaanse vrouwen, bijna altijd bang zijn om aangifte te doen. Mensenhandelaars hebben hen gewaarschuwd voor de politie. Ook hebben ze in Nigeria tijdens een traditioneel ritueel absolute gehoorzaamheid gezworen aan hun handelaars. Als de vrouwen zich daar niet aan hielden, zouden ze op gruwelijke wijze worden gestraft.

Om die angst voor magische vergelding weg te nemen, maakten politie en justitie gebruik van een Afrikaans geestelijke. Deze dominee bezwoer de vrouwen dat de God van de Bijbel machtiger is dan hun heidense rituelen. Ook werd een Nigeriaanse vrouw die eerder slachtoffer was geweest van mensenhandel ingezet om over haar persoonlijke ervaringen te vertellen. Politie en justitie hoopten dat de vrouwen daarna wel een verklaring zouden durven afleggen. Een aantal heeft dat ook gedaan.

De rechtbank veroordeelde niet het gebruik van deze creatieve aanpak, maar wel de uitvoering ervan. De Nigeriaanse ervaringsdeskundige kreeg de kans lange monologen te houden waarmee ze de latere verklaringen van de vrouwen mogelijk heeft beïnvloed. De dominee maakte op eigen initiatief verslagen van de gesprekken, die hij naar de politie stuurde. De politie zegt dat die verslagen niet zijn gebruikt, maar de rechtbank stelde dat niet is na te gaan of dat daadwerkelijk niet is gebeurd. De rechtbank verweet justitie dat ze de uitvoering van het protocol onvoldoende heeft gecontroleerd en tussentijds geëvalueerd om beïnvloeding van de Nigeriaanse vrouwen te voorkomen. De rechtbank had grote kritiek op een van de politieverhoren. Ze vond dat het acht uur durend gesprek met een van de verdachten op video had moeten worden opgenomen. En dat niet kon worden volstaan met een verslag van vijf pagina’s. Daardoor kon de rechtbank de hoogst belastende verklaring van die verdachte niet meer te toetsen.

De advocaten van de verdachten hadden de aanpak van justitie tijdens het proces scherp gehekeld. Sjoerd Berge van Henegouwen had het over „de voorgeproduceerde verklaringen uit de slachtofferfabriek van het OM”. Advocaat Ronald Roethof sprak over „vermeende slachtoffers die zijn gemanipuleerd om in ruil voor een verblijfstitel belastende verklaringen af te leggen”. Berge van Henegouwen gisteren na het vonnis: „Terecht billenkoek voor het OM.”

Officier van justitie Ten Kate noemde de uitspraak gisteren inconsistent. „De rechtbank acht mensensmokkel bewezen, mensenhandel niet. Maar met welk doel werden jonge, kwetsbare vrouwen dan naar Europa gebracht?”