De jeugd is niet asociaal, maar gewoon iets rechtser

De mentaliteit van jongeren is de laatste tien jaar helemaal niet ingrijpend veranderd, zegt columnist Rosanne Hertzberger. Maar dat wil de oudere generatie niet horen.

‘Grenzeloze generatie is egoïstisch’, ‘Jongeren zijn hedonistischer dan ooit’, ‘Ouders van nu kunnen niet meer opvoeden.’ Afgelopen maandag brak een nieuwe week van ‘generatie-bashen’ aan. Dit alles ter gelegenheid van het boek De grenzeloze generatie dat gepresenteerd werd door onderzoeksbureau Motivaction ter gelegenheid van zijn vijfde jubileum. En wat is er feestelijker dan met geheven vingertje een boek te presenteren over de verdorvenheid van onze jongste maatschappijgenoten?

Lezen van het boek is niet nodig, de plaatjes zeggen genoeg. Achtereenvolgens zien wij: jongere met frikadel speciaal, jongeren die de fotograaf moonen, jongeren die hun middelvinger opsteken, jongeren met hun voeten op de bank in de trein, jongeren met bierflesjes en een jongen met een ‘Fuck you’-trui aan. Aanschouw onze generatie: we zijn asociaal, materialistisch, zelfingenomen en egocentrisch. Er is ergens iets flink misgegaan met onze opvoeding.

Die conclusies werden massaal overgenomen door de media. Het publiek vond het prachtig. Alle babyboomabonnees likkebaardden bij zo veel bevestiging van wat ze eigenlijk allang wisten.

Maar waar baseren de schrijvers hun conclusies eigenlijk op? Na het zien van de onderzoeksresultaten kan ik maar één conclusie trekken: er is de afgelopen tien jaar niet zoveel veranderd. In 80 procent van de vragen die de jongeren beantwoord hebben, zijn er geen verschuivingen waar te nemen ten opzichte van tien jaar geleden. Jongeren vallen nog steeds graag op, geven nog steeds graag geld uit en zetten zich nog steeds minder in om hun woonomgeving leefbaar te houden. Sterker nog, in veel gevallen zijn het juist de oudere generaties die veranderen. Zo houden ouderen steeds meer van gewelddadige films, en ze vinden het ook fijner om bekeken te worden dan tien jaar geleden. De jongeren zijn daar allemaal verrassend gelijk in gebleven. De geobserveerde trends in de mentaliteitsverandering van de ‘grenzeloze generatie’ zijn flinterdun. Maar ja, Motivaction viert maar één keer zijn vijfde jubileum. Dan is het wel zo leuk een flinke maatschappelijke verschuiving te signaleren.

Niet alleen de veronderstelde mentaliteitsverandering wordt als probleem gezien. Ook de gedragsveranderingen die de afgelopen tijd worden gesignaleerd, beschrijft het boek als zorgwekkend, ook al zijn die vaak in de media schromelijk overdreven, of zonder bewijs. Dat comazuipen bijvoorbeeld. Onlangs kwam aan het licht dat juist 55-plussers steeds vaker een drankprobleem hebben. Oftewel: we drinken allemaal meer alcohol, niet alleen de jeugd. Een ander voorbeeld is breezerseks. Meisjes zouden hun lichaam aanbieden in ruil voor een sigaret, hamburger of breezer. Rouvoet en Plasterk schreven bezorgde nota’s en beleidsstukken over de pornoficatie van de maatschappij en de walgelijke seksuele moraal bij menig tiener. Maar wat bleek uit onderzoek van VWS? Ruilseks komt voor, maar is van alle tijden. Jongeren hebben eerder seks, maar blijven lang in een monogame relatie. Oftewel, het valt allemaal wel mee.

Maar leg dat maar eens uit aan de gemiddelde babyboomer. Geen enkele weerlegging, afzwakking of nuance haalt de voorpagina. En telkens als een jeugdige een grote mond geeft, ziet hij de stelling bevestigd. En denkt daar voor het gemak bij dat de jeugd niet alleen brutaal is, maar ook steeds brutaler wordt. Of zoals de Volkskrant stelt: ‘de jongere generatie is een sociale tijdbom.’

Oorzaak van alle ellende is volgens dit boek vooral onze opvoeding. De ouders van tegenwoordig zijn te druk met zichzelf bezig om belangrijke normen en waarden over te brengen op hun kinderen. Een causaal verband tussen de opvoeding en de mentaliteit van een groep die grotendeels het ouderlijk huis al heeft verlaten, ontbreekt hier compleet. Het is niet duidelijk of we onze normen en waarden nou dankzij, of ondanks onze egoïstische ouders hebben gekregen. Maar één ding is zeker: iemand moet de schuld krijgen van de ziekte van deze generatie. Als het de ouders niet zijn, dan moet het wel aan het onderwijs liggen. Of misschien waren het de videogames, of de iPod, of dat gechat en getwitter de hele tijd? Niemand weet wat dat met de hersenen van een kind kan doen.

Of ligt het aan iets anders? Kun je ook gewoon volledig rationeel en bij zinnen zijn, en tóch tegen meer solidariteit zijn? Kun je vinden, zonder een psychopaat te zijn of een klootzak, dat 52 procent in het hoogste belastingtarief een beetje te veel betrokkenheid is? Dat het importeren van zo’n één miljoen buitenlanders uit pure solidariteit wat ver gaat? Is het denkbaar dat deze generatie niet ziek is, of alcoholistisch, of een lage moraal heeft, maar er gewoon andere normen en waarden op nahoudt?

Jelte Wiersma, redacteur van Elsevier, liet in augustus aan de hand van verschillende onderzoeken exact deze trend zien: ’s lands jongste generatie is niet ziek, ze zijn gewoonweg iets rechtser en behoudender dan hun ouders. De jeugd vindt familiewaarden en vriendenkring steeds belangrijker, ze zijn vaderlandslievender, er wordt weer meer getrouwd. We vinden dat er gewerkt moet worden, dat men rendabel moet zijn, dat je verantwoordelijk bent voor je eigen carrière en succes. Dat is niet asociaal, dat is een logische reactie in een maatschappij die doordrenkt is met de linkse waarden van hun ouders.

Vergeet niet dat de babyboomers ook ooit verdorven werden genoemd, toen hun ouders erachter kwamen dat de kinderen preutsheid, bescheidenheid en vlijt niet meer zo hoog in het vaandel hadden als zijzelf. De geschiedenis herhaalt zich. En pas als de heilige huisjes van de babyboomgeneratie niet meer absoluut zijn, zal er weer ruimte komen voor het nieuwe geluid van deze veelbelovende generatie.

Rosanne Hertzberger is columnist van nrc.next. Ze promoveert in de moleculaire microbiologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Meer over het Motivaction-onderzoek via nrc.nl/opinie.