Berlusconi's gezag brokkelt af

Vandaag getuigt een spijtoptant over Berlusconi en zijn pact met de maffia.

En tienduizenden burgers in heel Europa zullen morgen protesteren tegen de premier.

Italy's Prime Minister Silvio Berlusconi reacts during a news conference at Chigi palace in Rome October 9, 2009. When Italy's Constitutional Court ruled this week that the prime minister was not above the law, invalidating a tailor-made statute granting him immunity from prosecution, Berlusconi's reaction was to attack its members, and President Giorgio Napolitano, as leftists biased against him. REUTERS/Tony Gentile (ITALY POLITICS IMAGES OF THE DAY) REUTERS

De zenuwen van de Italiaanse premier Silvio Berlusconi worden dezer dagen flink op de proef gesteld. Hij wordt beschuldigd van banden met de maffia, hij verkeert op voet van oorlog met zijn belangrijkste partijgenoot, Gianfranco Fini, en zaterdag zullen tienduizenden burgers in Italië en Europese hoofdsteden demonstreren om zijn aftreden te eisen.

„Ik zal naar huis moeten om mijn koffers te pakken en te vertrekken naar Panama. Ik zal de kranten en de officieren van justitie een beetje missen, maar ik probeer toch door te leven”, grapte Berlusconi woensdag tegenover de president van Panama die in Italië op bezoek is. Of dit het begin van zijn einde is, valt nog te bezien met straatvechter Berlusconi. Maar de problemen stapelen zich wel in hoog tempo op.

Heel Italië wacht vol spanning op wat Gaspare Spatuzza vandaag in Turijn gaat vertellen. Deze spijtoptant van de maffia wordt gehoord in het hoger beroep tegen Marcello dell’Utri, de vertrouweling, medewerker en partijgenoot van Silvio Berlusconi die tot negen jaar cel is veroordeeld vanwege banden met de maffia.

Spatuzza zal naar verwachting publiekelijk herhalen wat hij eerder tijdens besloten verhoren tegen onderzoeksrechters zei. Volgens hem hebben Berlusconi en Dell’Utri begin jaren negentig, voorafgaand aan de oprichting van Berlusconi’s partij Forza Italia, een pact gesloten met de maffia. Spatuzza baseert zich op gesprekken indertijd met zijn maffiabazen, de gebroeders Giuseppe en Filippo Graviano, die allebei levenslang hebben gekregen voor diverse aanslagen.

Giuseppe zou tegen Spatuzza over Dell’Utri en Berlusconi hebben gezegd: „Dankzij deze personen hebben wij (de maffia) het land in handen.” Spatuzza heeft ook gesuggereerd dat Berlusconi betrokken was bij de bomaanslagen die de maffia in 1992 en 1993 in Rome, Florence en Palermo pleegde en die ineens stopten vlak voordat Forza Italia werd opgericht. Marcello Dell’Utri zou hebben gefungeerd als boodschapper tussen Cosa Nostra en Berlusconi.

Als Spatuzza zijn beweringen herhaalt, is er een gerede kans dat het Openbaar Ministerie een onderzoek begint naar de relatie van Berlusconi met de maffia. Berlusconi’s gezag zal er verder door worden aangetast. Hij moet zich al verantwoorden voor belastingontduiking en het omkopen van een getuige in een rechtszitting.

Italiaanse kranten publiceren al weken over de verklaringen van Spatuzza en andere spijtoptanten. De pers suggereert dat de maffia haar stilzwijgen doorbreekt, en spijtoptanten laat spreken om de Italiaanse premier onder druk te zetten. Hij zou te weinig voor Cosa Nostra (de Siciliaanse maffia) doen en oude afspraken niet nakomen. De linkse krant La Repubblica suggereerde zaterdag dat 20 procent van Berlusconi’s bedrijf Mediaset in handen van de maffia is. De krant zegt te hopen dat het niet waar is, maar „juist om zich te onttrekken aan deze vernietigende chantage door de maffia zou Berlusconi eindelijk helderheid moeten verschaffen over het begin van zijn geschiedenis als ondernemer”, aldus de krant. Berlusconi is daar al eens over ondervraagd door justitie, maar deed toen een beroep op het recht te zwijgen.

Zelfs Berlusconigezinde kranten konden afgelopen week niet om het nieuws heen. Het rechtse Libero schreef dat het Openbaar Ministerie in Florence al een onderzoek zou zijn gestart na de betrokkenheid van Berlusconi bij de aanslagen door de maffia. Het OM ontkende dit.

Berlusconi zei dit weekend in een tv-journaal: „Als er een persoon is die vanwege zijn aard, sensitiviteit, mentaliteit, achtergrond, cultuur en politieke inspanning juist heel ver van de maffia staat, dan ben ik het.” Volgens Berlusconi is er geen regering die meer tegen de maffia heeft ondernomen dan de zijne.

Berlusconi’s coalitiegenoot en medeoprichter van zijn partij Volk van de Vrijheid, Gianfranco Fini, zegt uit te sluiten dat Berlusconi betrokken is bij de maffia. Maar hij liet zich ontvallen dat de verklaringen van Spatuzza het effect van „een atoombom” zullen hebben. Hij zei dit 6 november tijdens een congres in Pescara tegen zijn oude vriend Nicola Trifuoggi, terwijl de microfoon openstond. Fini maakte bij die gelegenheid grapjes over Berlusconi en beweerde – referend aan de Romeinse keizers – dat de premier 2.000 jaar te laat is geboren. „De man verwart de instemming van het volk met immuniteit ten opzichte van welke controlerende macht ook: de rechterlijke macht, de Rekenkamer, de Hoge Raad, de president, het parlement.”

Berlusconi reageerde volgens zijn naaste medewerkers „overmand door irritatie en woede” op Fini’s uitlatingen. „We moeten hem isoleren en verkiezingen gaan voorbereiden”, zou hij hebben geroepen. Minister Claudio Scajola van Economische Ontwikkeling zei dat „de woorden van Fini aantonen dat hij buiten de lijn van de partij Volk van de Vrijheid staat”.

Fini lijkt er op uit te zijn om Berlusconi uit te putten zonder direct verkiezingen te forceren. Hij hoopt zo op termijn – mocht Berlusconi’s positie onhoudbaar worden – een technische regering te kunnen gaan leiden. Fini laat zich niet meer de les lezen door Berlusconi en is bereid het risico te lopen dat hun partij Volk van de Vrijheid uit elkaar valt. Umberto Bossi, van coalitiepartij Lega Nord, streeft vooralsnog naar voortzetting van de regeringscoalitie, omdat hij in deze situatie als geen ander de agenda weet te dicteren: anti-immigratiepolitiek, federale hervormingen door, en meer geld voor het Noorden. Het is juist deze vergiftigde politieke sur place die zaterdag tienduizenden burgers op de been zal brengen.