Barsten achter masker Berlusconi

In Italië getuigt vandaag een spijtoptant van de maffia. Volgens hem heeft Silvio Berlusconi een pact met de top van de maffia. De premier komt steeds meer onder druk te staan.

De zenuwen van Silvio Berlusconi worden dezer dagen als nooit te voren op de proef gesteld. Hij wordt opnieuw beschuldigd van banden met de maffia, hij leeft op voet van oorlog met zijn belangrijkste partijgenoot, Gianfranco Fini, en morgen zullen wereldwijd tienduizenden mensen demonstreren om zijn aftreden te eisen.

„Ik zal naar huis moeten om mijn koffers te pakken en te vertrekken naar Panama”, grapte de Italiaanse premier woensdag tegenover de president van Panama die in Italië op bezoek is. Of dit het begin van zijn einde is, valt nog te bezien met straatvechter Berlusconi. Maar de problemen stapelen zich in hoog tempo op.

Italië volgt vandaag vol spanning wat Gaspare Spatuzza in de zwaarbeveiligde bunker van de rechtbank in Turijn gaat vertellen. Deze spijtoptant van de maffia wordt gehoord in het hoger beroep tegen Marcello dell’Utri, de vertrouweling en partijgenoot van Silvio Berlusconi die tot negen jaar cel is veroordeeld vanwege banden met de maffia.

Spatuzza herhaalde tijdens het proces vandaag wat hij eerder al tijdens besloten verhoren heeft gezegd. Volgens hem hebben Berlusconi en Dell’Utri begin jaren 90 voorafgaand aan de oprichting van Berlusconi’s partij Forza Italia een pact gesloten met de maffia. Spatuzza baseert zich op gesprekken met zijn maffiose bazen, de gebroeders Giuseppe en Filippo Graviano, die allebei levenslang hebben voor diverse aanslagen. Giuseppe heeft tegen Spatuzza over Dell’Utri en Berlusconi gezegd: „dankzij hem en dankzij onze plaatsgenoot (Dell’Utri) hebben we het land in handen gekregen”.

Spatuzza suggereerde vandaag ook dat Berlusconi betrokken zou zijn geweest bij de bomaanslagen die in 1992 en 1993 door de maffia in Florence en Palermo werden uitgevoerd, en die plotseling stopten vlak voordat Forza Italia werd opgericht.

Als Spatuzza zijn beweringen herhaalt, en als ze de toetsing doorstaan, zal het Openbaar Ministerie hoogstwaarschijnlijk het onderzoek heropenen naar de relatie van Silvio Berlusconi met de maffia. Berlusconi moet zich al verantwoorden voor belastingontduiking en het omkopen van een getuige in een rechtszitting.

Italiaanse kranten publiceren al wekenlang over de verklaringen van Spatuzza en andere spijtoptanten. De pers suggereert dat de maffia haar stilzwijgen doorbreekt, en spijtoptanten laat spreken, om de Italiaanse premier onder druk te zetten.

Vervolg Berlusconi: pagina 4

Berlusconi op voet van oorlog met partijgenoot

Hij zou te weinig voor de Siciliaanse maffia doen en oude afspraken niet nakomen. De linkse krant La Repubblica suggereerde zaterdag dat 20 procent van Berlusconi’s bedrijf Mediaset in handen van de maffia is. De krant zegt te hopen dat het niet waar is, maar „juist om zich te onttrekken aan deze vernietigende chantage door de maffia, zou Berlusconi eindelijk helderheid moeten verschaffen over het begin van zijn geschiedenis als ondernemer.” Berlusconi is daar in het verleden al eens over ondervraagd door justitie, maar deed toen een beroep op het zwijgrecht.

Zelfs Berlusconigezinde kranten konden de afgelopen week niet om de kwestie heen. Zij brachten het nieuws dat het openbaar ministerie in Florence al een onderzoek zou zijn gestart naar de betrokkenheid van Berlusconi bij de aanslagen door de maffia. Het OM ontkende dit.

Berlusconi zei afgelopen weekend in het achtuurjournaal: „Als er een persoon is die vanwege zijn aard, sensitiviteit, mentaliteit, achtergrond, cultuur en politieke inspanning juist heel ver van de maffia staat, dan ben ik het.” Volgens de 73-jarige premier is er geen regering die meer tegen de maffia heeft ondernomen dan de zijne. Marcello Dell’Utri die vandaag aanwezig is bij het proces in Turijn, noemt Spatuzza een „gek”. „Spatuzza heeft er belang bij de regering te laten vallen die hem dwars zit”, zegt hij.

Berlusconi’s coalitiegenoot en medeoprichter van zijn partij Volk van de Vrijheid, Gianfranco Fini, zegt ook uit te sluiten dat Berlusconi betrokken is bij de maffia. Maar hij liet zich ontvallen dat de verklaringen van Spatuzza het effect van „een atoombom” zullen hebben. Hij zei dit 6 november tijdens een congres in Pescara terwijl de microfoon op zijn tafel aan stond. Fini maakte bij die gelegenheid grapjes over Berlusconi en beweerde – refererend aan de Romeinse keizers – dat de premier 2000 jaar te laat is geboren en dat hij het leiderschap verwart met de absolute monarchie. „De man verwart de instemming van het volk met immuniteit ten opzichte van welke controlerende macht ook: de rechterlijke macht, de rekenkamer, de Hoge Raad, de president, het parlement.” Dinsdag kwamen deze opnamen via La Repubblica naar buiten.

Berlusconi reageerde volgens zijn naaste medewerkers „overmand door irritatie en woede” op Fini’s uitlatingen. „We moeten hem [Fini,red.] isoleren en verkiezingen gaan voorbereiden”, zou hij hebben gezegd. Duidelijk is dat Fini er op uit is om Berlusconi uit te putten zonder direct verkiezingen te forceren. Hij hoopt zo op termijn – mocht Berlusconi’s positie onhoudbaar worden – een regering van technocraten te kunnen gaan leiden. Umberto Bossi, van coalitiepartij Lega Nord, streeft vooralsnog ook naar voortzetting van de regeringscoalitie, omdat hij er als geen ander in slaagt de agenda te dicteren: anti-immigratiepolitiek, federale hervormingen, meer geld voor het Noorden.

Het is juist deze vergiftigde politieke sur place die zaterdag tienduizenden burgers op de been zal brengen, niet alleen in Italië maar ook daarbuiten. Uniek aan deze ‘No Berlusconi Day’ is dat het een burgerinitiatief is dat van onderop op de sociale netwerksite Facebook is ontstaan. „We kunnen niet langer toekijken terwijl een compleet land al meer dan vijftien jaar in gijzeling wordt gehouden door een figuur”, zo valt te lezen op de Nederlandse versie van de site www.noberlusconiday.org, die in vele andere talen is vertaald. In diverse Europese hoofdsteden zal zaterdag worden gedemonstreerd. In Amsterdam om 15.00 uur.

Overzicht van rechtszaken tegen Berlusconi en fotoserie op nrc.nl/buitenland