KRO ziet wereld anders dan TROS

Ooit was er socialistisch nieuws en katholiek nieuws. Toen gingen de omroepen samenwerken. En nu zijn ze weer op zoek naar meer eigen identiteit.

Twee vrijdagavonden wijdde de VARA onlangs aan De Onrendabelen, een documentaire van Marcel van Dam over de groep mensen die niet kan voldoen aan de eisen van de prestatiemaatschappij. Eerst de film, een week later een debat.

Bij Huub Wijfjes, hoogleraar Geschiedenis radio en televisie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), riep de programmering herinneringen op aan de jaren ’70. Hem trof dezelfde pamflettistische toon en onderwerpkeuze: de achterblijvers in de samenleving. Volgens de biograaf van de VARA wil de progressieve omroep weer laten zien waarvoor hij staat. „Men vindt het wiel opnieuw uit, oude waarden krijgen een nieuw jasje.” Wijfjes noemt het debatprogramma Vrouw & paard „een minder militante, eigentijdse variatie” op het feministische radioprogramma Hoor Haar uit de jaren ’70, ook gepresenteerd door Hanneke Groenteman.

In Hilversum woedt de discussie of omroepen hun identiteit wel genoeg laten zien in hun programma’s. Nieuwkomers PowNed en WNL kwamen het bestel binnen omdat zij netwerkende jongeren, zelfstandigen en ontevreden burgers willen bedienen met journalistieke en opiniërende programma’s met een eigen kleur. Maar de gevestigde omroepen zitten in een spagaat, want door de zenderkleuring en het programmeersysteem treden ze ook naar buiten als dé Publieke Omroep. Niet hun identiteit, maar het profiel van de zender is bepalend.

„Eens in de zoveel tijd keert de discussie over identiteit terug. Gedwongen door de politiek moeten omroepen hun eigen gezicht laten zien”, zegt Wijfjes. „Dezelfde overheid die jarenlang heeft aangedrongen op samenwerking.” Deze week dienden CDA en ChristenUnie een motie in over het gebrek aan duiding bij nieuws- en actualiteitenprogramma’s. Ze verzochten de minister om pluriformiteit van ledengebonden omroepen te bevorderen.

KRO-voorzitter Koen Becking zet voor het nieuwe tv-seizoen in op een Brandpunt nieuwe stijl. „We willen een herkenbaar actualiteitenprogramma”, zegt hij. „Een eigen toon past bij de kleurrijke waaier die het bestel zou moeten zijn.” De KRO doet niet mee aan de bestaande nieuwsrubrieken Netwerk (NCRV, EO), EenVandaag (TROS, AVRO) en Nova (VARA, NPS, NOS).

Verschillende werkgroepen buigen zich momenteel over de toekomst van opinie en actualiteit bij de publieke omroep. De uitkomsten worden begin volgend jaar verwacht. De discussie werd aangezwengeld door Henk Hagoort, bestuursvoorzitter van de publieke omroep, die de actualiteitenrubrieken bestempelde als „drie keer de Volkskrant”. Ook ligt er een aanbeveling van de commissie-Brinkman voor innovatie en toekomst van de pers, die vindt dat omroepen en geschreven media meer zouden moeten samenwerken.

„De discussie gaat over welk probleem we moeten oplossen: gebrek aan pluriformiteit of gebrek aan geld”, zegt Peter Kuipers, directeur van de TROS. „Als geld het probleem is, en we willen meer aandacht besteden aan witte vlekken als onderzoeksjournalistiek, buitenlandreportages en financiële verslaggeving, dan moeten we meer samenwerken in een centrale redactie. Als de eenvormigheid aan meningen het grootste probleem is dan moet iedere omroep weer zijn eigen actualiteitenrubriek krijgen. Maar moet je geld versnipperen aan oppervlakkige duidingsprogramma’s? Ik heb er een hekel aan als twaalf omroepen weer journalisten naar het buitenland sturen omdat het hoort bij de pluriformiteit.”

Fons van Westerloo kwam het bestel binnen met de kreet dat zijn WNL in het rechtse gat springt dat TROS en AVRO hebben laten liggen. TROS-direcuter Kuipers: „Van Westerloo bestempelde Tros Aktua als rechts, maar de toenmalige hoofdredacteur Wibo van de Linde noemde deze actualiteitenrubriek noch links noch rechts. Het was voor een breed publiek. Dat bedienen wij nog steeds. Als de conclusie uit de discussie is dat profilering weer centraal komt te staan, dan zullen wij de verschillen tussen TROS en AVRO ook in EenVandaag meer gaan aanzetten.”

Ton Verlind, oud-directeur televisie van de KRO en oud-journalist van Brandpunt, vindt dat een eigen smoel én samenwerking elkaar niet in de weg hoeven staan. „Je benoemt een nieuwsdomein en spreekt af welke omroepen op dat terrein samenwerken. Het verbaast mij dat KRO en NCRV niet samen de tanden hebben gezet in het dossier bejaardenzorg.”

Verlind noemt de huidige discussie existentieel. „Als omroepen niet belangrijke thema’s omarmen die hen een gezicht geven, voorzie ik binnen een aantal jaar megafusies. De omroepen zijn te veel naar elkaar toegegroeid.”

Mediahistoricus Wijfjes ziet twee kanten aan de hernieuwde belangstelling voor identiteit: „Het komt de pluriformiteit ten goede vanuit een nieuwe invalshoek. Maar er dreigt verschraling van journalistieke kwaliteit als geheel door versplintering.”

Op werkdagen kijken nu bijna twee miljoen mensen naar uitzendingen van EenVandaag, Netwerk en NOVA. Zit het brede publiek er wel op te wachten dat iedere omroep het nieuws gaat duiden? TROS-directeur Kuipers: „EenVandaag doet het bijzonder goed met gemiddeld één miljoen kijkers. De vraag is of je de kijker een plezier doet met nog meer verscheidenheid. De kans is groot dat de kijker de weg kwijtraakt.”

Achtergronden op nrc.nl/omroep

    • Mirjam Keunen