'Klem was niet zo stevig als gehoopt'

Accountants hebben zich onvoldoende kritisch getoond bij het controleren van de jaarrekeningen van financiële instellingen. De AFM pleit voor verbetering, maar legt geen sancties op.

Accountants hebben bij het controleren van de jaarrekening over 2007 van Nederlandse financiële instellingen steken laten vallen. Dat concludeert toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) in een vanmiddag verschenen onderzoek naar de accountantscontrole op de jaarrekeningen.

De AFM deed onderzoek bij de Big-4, de vier grote accountantskantoren Deloitte, Ernst&Young, KPMG en PricewaterhouseCoopers). Zij controleerden de jaarrekeningen van in totaal achttien Nederlandse financiële instellingen. De AFM deed met name onderzoek naar de waardering van financiële activa van deze instellingen. Het ging de AFM vooral om activa die gerelateerd zijn aan de Amerikaanse hypotheekmarkt.

Directeur Steven Maijoor van de AFM: „In het najaar van 2007 kwamen de markten voor dit soort producten grotendeels tot stilstand. Daarmee werd het lastiger om een prijs te bepalen voor de beleggingen. Financiële instellingen zijn daarom vaak teruggevallen op het modelmatig vaststellen van een prijs. Het is de taak van de accountant om vast te stellen of dat terecht is gebeurd en daar open over te rapporteren.”

En hebben accountants dat correct gedaan?

„Uit ons onderzoek is gebleken dat dat beter had gekund. Accountants hebben onvoldoende helder gemaakt welk deel van de activa op basis van marktprijzen in de boeken stond en welk deel modelmatig tot stand was gekomen. Dat is een wezenlijk onderscheid, omdat beleggers meer waarde hechten aan marktprijzen dan aan modelmatige prijzen.”

Hebben ze daarmee de onzekerheid over de omvang van de kredietcrisis laten voortbestaan?

„Het is te makkelijk om te zeggen dat als zij hun werk beter hadden gedaan, we begin 2008 het totaaloverzicht hadden gehad. De crisis verdiepte zich natuurlijk vooral door de verslechtering op de Amerikaanse huizenmarkt. Daarbij is het primair de verantwoordelijkheid van de onderneming om de jaarrekening op te stellen. De rol van de accountant is die van veiligheidsklem op de jaarrekening. Die klem zat er niet zo stevig op als we hadden gehoopt.”

Het is niet voor het eerst dat accountants de fout in gaan. Ook in 2001 bleken ze grote fouten gemaakt te hebben. Is deze crisis vergelijkbaar met destijds?

„Nee, dat niet. Destijds was er echt sprake van fraude: accountants bleken in 2001 informatie te hebben gehad die ze niet ontsloten hebben terwijl dat wel had gemoeten. Nu houden ze geen informatie achter, maar zijn er nog wel stevige slagen te maken op het gebied van transparantie. Daar is nu te veel mis gegaan.”

U hebt specifiek onderzoek gedaan naar de rol van groepsaccountant. Die had het ook beter moeten doen?

„Ja, een groepsaccountant is verantwoordelijk voor de jaarrekening van de hele instelling, maar moet zich daarbij soms verlaten op informatie van collega’s in andere landen. Wij hebben gezegd dat de groepsaccountant zijn collega’s specifieke instructies mee moet geven hoe de activa te controleren en waarderen. Dat is niet overal gebeurd.”

Welke sancties heeft u de accountants opgelegd?

„We hebben nog geen sancties opgelegd, hoewel dat op basis van de wetgeving wel had gekund. In de reacties die we kregen van de kantoren blijkt dat er al veel is aangepast inmiddels. In sommige gevallen is in de jaarrekening van 2008 de fout in 2007 hersteld. Ook zijn er organisatorische maatregelen genomen. Teams van accountants zijn veranderd en er zijn enkele externe accountants uitgeschreven uit de registers van de AFM. Dat is niet niks. Mensen die jarenlang als accountant werkten, mogen nu ineens hun werk niet meer doen.”

Waarom doen accountants niet gewoon wat ze moeten doen?

„Ach, laten we vaststellen dat het goed is dat er extern toezicht is op de accountants. En eerlijk is eerlijk: het is ook erg technisch. Het is niet een voorraad spijkers tellen.”

    • Egbert Kalse