'Klassiek voelt in Peru uitheems'

De Peruaan Miguel Harth-Bedoya dirigeert dit weekend bij het Residentie Orkest een programma met onbekende muziek uit Zuid-Amerika, waaronder Inca-muziek.

Miguel HARTH-BEDOYA (1968) Peruviaans dirigent. Peruvian conductor. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Nederland. Den Haag, 15 october 2009 Mentzel, Vincent

Zuid-Amerikaanse dirigenten zijn dun gezaaid. Dus is de verleiding groot de Peruaan Miguel Harth-Bedoya te vergelijken met het Venezolaanse fenomeen Gustavo Dudamel. Harth-Bodega, deze week te gast bij het Residentie Orkest, is het wel gewend. „Maar Dudamel is wel dertien jaar jonger. En je kunt hem met niemand vergelijken, zoals je überhaupt niemand mag vergelijken met iemand anders.”

Toch lijkt Harth-Bedoya zelf ook de Zuid-Amerikaanse cultuur te generaliseren met de door hem ontwikkelde multimediale concertserie Caminos del Inka, waarvan een onderdeel in Den Haag dit weekend de Europese première beleeft.

Muziek uit zes Zuid-Amerikaanse landen en evenzoveel eeuwen, zit daar enige lijn in?

„Nee, het is niet de bedoeling om een overeenkomst op te leggen. Ik wilde een project naar analogie van het Zijderoute-project van Yo-Yo Ma: een programma waarin onbekende muziek uit Zuid-Amerika wordt herontdekt en uitgevoerd, met ondersteunende videobeelden. Het wegenstelsel van de Inca’s, dat landen als Peru, Argentinië en Chili verbindt, is een geografische houvast.”

Maar de Inca’s hadden geen handschrift, en waarschijnlijk ook geen muzieknotatie?

„Nee, maar wel een complexe beschaving waarin veel ruimte was voor creativiteit. Weliswaar is de muziek niet vastgelegd, toch kunnen etnomusicologen op basis van teruggevonden blaasinstrumenten en keramiekafbeeldingen een muziekleven reconstrueren. Toen de eerste Spanjaarden arriveerden, leidde dat niet alleen tot destructie: een enkeling nam de moeite om die traditionele muzikale uitingen vast te leggen in Westerse notatie. Dus al heel lang voordat Bartók zijn eigen onderzoek naar volksmuziek deed. Ik ben nu veel tijd kwijt aan het terugzoeken van manuscripten in bibliotheken en musea.”

Is het zinvol om met een Westers symfonieorkest dit repertoire te spelen?

„Na de kolonisatie begon er natuurlijk een wisselwerking. Voor dit specifieke concert bij het Residentie Orkest heb ik zoveel mogelijk oorspronkelijke orkestmuziek uitgezocht. Geëmigreerde Spanjaarden schreven barokmuziek met opvallend complexe ritmes. Zij werden mede beïnvloed door de muziek van Afrikaanse slaven, waar Centraal-Europese componisten geen weet van hadden. Exotische percussie hoor je terug in negentiende-eeuws symfonisch repertoire uit Zuid-Amerika. Maar het is lang zoeken: een echte symfonische cultuur is nooit opgebloeid.”

Bekend en succesvol werd slechts een handvol componisten als Piazzolla, Ginastera, Villa-Lobos. Waarom?

„Omdat ze goede stukken schreven, Europese connecties hadden en hun werken dus ook werden uitgegeven. Golijov en Jimmy López behoren tot de nieuwste generatie. Maar in Peru voelt klassieke muziek nog steeds buitenlands aan. Stilzitten en passief luisteren, dat behoort daar niet tot de sociale praktijk.”

Zou Peru gebaat zijn bij een project als ‘El sistema’ in Venezuela, waarbij kinderen uit achterstandswijken muziekonderwijs krijgen en in jeugdorkesten spelen?

„El sistema is een prachtig initiatief, maar het in wezen is het een sociaal systeem en niet muzikaal. Er zijn nauwelijks musici te noemen die door El sistema beroemd werden, terwijl er miljoenen participeren. Kunst heeft er weinig mee te maken. In Peru zou er dus ook geen structurele concertcultuur door worden opgebouwd. ”

U heeft wel carrière kunnen maken.

„Ik begon bij de opera van Lima in de productie. Dankzij pianolessen en het koor van mijn moeder kon ik al noten lezen en mocht ik eens een stukje van de repetitie leiden. Het ging snel toen ik in de VS een opleiding kreeg en later werk vond bij orkesten als de Los Angeles Philharmonic. Als je iets echt leuk vindt kun je het altijd leren, daar geloof ik heilig in.”

Langs de paden van de inca’s, 4/12 20u15 en 6/12 14u15, dr Anton Philipszaal Den Haag. Inl: www.residentieorkest.nl