Publieke rouw om bewonderde rebel

Wat een avondje Obama en Zalm leek te worden, liep uit op heel veel Shaffy. Er zijn erger televisiestraffen.

Onder meer de complete uitzendingen van Nova, De wereld draait door en RTL Boulevard plus het eerste kwart van het NOS Journaal waren gewijd aan de dood van Ramses. En ik had me nog wel afgevraagd of die voor jongere generaties veel zou betekenen.

Nederland rouwt publiekelijk het uitbundigst om rebellen en buitenstaanders, die veelal fors rookten en dronken: André Hazes, Theo van Gogh, Jan Wolkers, Annie M. G. Schmidt, Martin Bril, prins Bernhard, Ramses Shaffy. Waarschijnlijk vormen ze de spiegel van een behoedzame, zo niet bangelijke landsaard en worden ze postuum benijd, omdat we allemaal wel zo hadden willen leven.

Die benadering kan snel leiden tot meer aandacht voor psychologie, biografie en uiterlijke verschijnselen dan voor de inhoud van hun werk. Voor een analyse van het vitalisme in de tekst van Pastorale moesten we bij het Vlaamse programma TerZake zijn.

Maar ook in eigen land lieten sommige redacties zich dusdanig inspireren dat ze over hun eigen schaduw heen sprongen. In het NOS Journaal hoor je zelden zo’n schrandere vergelijking als die tussen het maar niet tot een slotakkoord kunnen komen van de Shaffy Cantate en Ramses’ grenzeloosheid. Ivo Niehe’s herhaalde interview met Shaffy in de regentenkamer van zijn verpleeghuis behoort tot zijn beste werk.

Maar er was ook veel ijdeltuiterij en gemakzucht. En een enkele pijnlijke mislukking. Waren de intimi van Shaffy op de dag van zijn overlijden wijselijk buiten de publiciteit gebleven, Shireen Strooker liet zich toch in het kille studiolicht van Nova interviewen door Twan Huys en dat leidde tot wederzijdse ongemakkelijkheid.

De wereld draait door had alleen maar gasten die zich haastten te melden dat ze Ramses niet, slecht of lang geleden gekend hadden. Maar het waren wel stuk voor stuk bewonderaars, onder wie verrassende: burgemeester Job Cohen, zanger Ernst Daniël Smid en televisiester Beau van Erven Dorens. Het was een mooi uitgangspunt voor een in een halve dag geproduceerde intieme en warmbloedige hommage, met vier live muziekacts en geserreerde emoties.

Laat op de avond werd de documentaire Ramses (Pieter Fleury, 2002) herhaald, die het complete verhaal vertelt, zorgvuldig gedoseerd en gefraseerd tot een jubelende tragikomedie. Alle andere programma’s plunderden de documentaire voor fragmenten. „Soms heb ik een hekel aan televisie”, zei Martin Šimek in DWDD naar aanleiding van een inderdaad wel erg kort aangesneden fragment uit Shaffy’s beladen vertolking van ’t Is stil in Amsterdam.

    • Hans Beerekamp