Obama: snel op- en snel afbouwen

In zijn rede over de oorlog in Afghanistan noemde Obama een datum waarop de terugtrekking van de militairen begint. In Kabul is zijn generaal tevreden.

Cadets listen as US President Barack Obama addresses the nation on Afghanistan at the United States Military Academy at West Point in West Point, NY, December 1, 2009. AFP PHOTO/Jim WATSON AFP

Er is een nieuw sleutelwoord in de oorlog in Afghanistan: partnerschappen aangaan. President Obama gebruikte gisteravond het woord ‘partners’ of afgeleiden daarvan twaalf keer toen hij de Amerikaanse troepenversterking van 30.000 man aankondigde. En zijn commandant in Afghanistan, generaal McChrys-tal, paste de term toe waar hij kon, toen hij vanmorgen het besluit uitlegde aan journalisten in zijn militaire hoofdkwartier in Kabul: de NAVO-missie gaat als partner samenwerken met het Afghaanse leger zodat het zo snel mogelijk verantwoordelijkheden kan overnemen. De troepenmacht wordt partner van de Afghaanse regering en gaat als partner optrekken met Pakistan om extremisten in beide landen aan te pakken.

„Binnen zes tot acht maanden gaan de manschappen nergens meer heen zonder Afghaanse partners”, kondigde de generaal aan. Kort daarvoor had hij in een videoboodschap tegen zijn regiocommandanten gezegd: „Het opbouwen van het leger is het belangrijkste dat we in de toekomst gaan doen.” Alle 30.000 nieuwe militairen worden daarvoor ingezet, met als doel de internationale troepenmacht te kunnen terugtrekken. Vermoedelijk enkele duizenden gaan Afghaanse rekruten opleiden, en de anderen zullen hen begeleiden bij militaire operaties.

Hoewel er al enige tijd aanwijzingen waren dat Obama tot een grote uitbreiding zou beslissen, waren er twee verrassingen in zijn aankondiging: de 30.000 man zullen binnen een half jaar ‘op de grond’ zijn, wat bijzonder snel is voor een dergelijk groot aantal. Op die manier wil hij een voorsprong nemen op versterkingen van de Talibaan, en het vertrouwen van de Afghanen een impuls geven na de mislukte presidentsverkiezingen deze zomer. En de president noemde een concrete datum – juli 2011 – waarop de afbouw van de Amerikaanse troepenmacht moet beginnen. Snel opbouwen om snel te kunnen afbouwen.

De datum was niet alleen bedoeld om het publiek in het Westen gerust te stellen dat dit geen eindeloze oorlog is. Het was ook een dreigement aan de Afghaanse president Karzai. „Obama wil Karzai duidelijk maken dat hij niet altijd op de Amerikanen kan blijven rekenen”, zegt een westerse diplomaat in Kabul die alleen anoniem met de pers over dit onderwerp kan spreken. Tegelijk moest Obama aan de Talibaan laten weten dat de Amerikaanse adem langer is dan die van hen, aldus de diplomaat. Mede daarom noemde de president wel een datum, maar vulde hij die niet in met details.

Vervolg Kabul: pagina 5

‘De Afghanen weten het niet meer’

Ook gaf Obama geen einddatum voor de missie. McChrystal benadrukte in Kabul: „Na de komende anderhalf jaar blijft er een langdurig, strategisch partnerschap met de Afghanen.”

De nadruk op verzelfstandiging van het Afghaanse leger moet helpen de bevolking te overtuigen van het nut van de internationale missie. In de afgelopen drieënhalf jaar hebben Afghanen de veiligheid in hun land steeds verder zien verslechteren, ondanks een voortdurende groei van de internationale troepenmacht ISAF.

„De Afghanen die ik spreek zijn sceptisch over uitbreiding”, zegt Sarah Chayes, een Amerikaanse adviseur van McChrystal. Zij heeft jarenlang in Kandahar gewoond, de stad die het meest te lijden heeft onder de Talibaan. „De inwoners van Kandahar hebben lang het gevoel gehad: ‘laat ons alsjeblieft niet weer in de steek’. Maar omdat ze weinig profijt hebben gehad van de buitenlanders weten ze niet meer wat ze moeten denken.”

Het Afghaanse leger is momenteel 90.000 man sterk. In oktober volgend jaar moeten dat er 134.000 zijn, een jaar later 240.000 en er zijn plannen om dat proces te versnellen. Om deze aantallen te halen is de opleiding van soldaten de afgelopen periode ingekort van zeventien naar tien weken, en inmiddels naar acht.

Er zijn nog vele tekortkomingen, zei generaal Sher Karimi, hoofd Operatiën, gisteren in het opleidingscentrum in Kabul. „De Talibaan zijn beter dan wij. Ze zijn goed georganiseerd, ze kunnen onze communicatie onderscheppen en ze genieten de steun van veel buitenlandse organisaties. Wij bestaan tot nu toe vrijwel uitsluitend uit infanterie. We hebben nog geen genie, nog nauwelijks een luchtmacht, en we moeten nog leren hoe je opstandelingen bestrijdt. Om even te zeggen waar het op staat: de internationale gemeenschap is erg laat met ons gaan samenwerken. Jarenlang vertrouwden ze ons niet en wilden ze niet geloven dat we volwassen zouden worden.”

Gevraagd of het leger op tijd sterk genoeg zal zijn zei McChrystal vanmorgen: „Soms lijkt een uitdaging bijna onoverkomelijk, maar ik denk niet dat dat hier het geval is. Ook als je kleine stapjes doet blijf je vooruitgaan.” Hij ontkende niet dat anderhalf jaar te kort is. Overigens vindt hij dat het Afghaanse leger uiteindelijk 400.000 man sterk moet zijn.

Obama sprak vannacht maar kort over Pakistan, het buurland dat volgens hem nauw betrokken moet worden bij de strijd tegen Al-Qaeda. Hij wil met Pakistan een partnerschap dat gebaseerd is op „een gemeenschappelijk belang, een gemeenschappelijke kracht en een gemeenschappelijk vertrouwen”, maar kondigde geen nieuwe maatregelen aan. In Pakistan wordt gevreesd dat de troepenuitbreiding in Afghanistan de Talibaan slechts over de grens zal drijven, en dat die daar hun invloed zullen uitbreiden en afwachten tot de westerse troepen Afghanistan verlaten. McChrystal ziet dat anders: „Ze kunnen het zich niet veroorloven om het slagveld anderhalf jaar te verlaten terwijl het Afghaanse leger groeit. Zij hebben de bevolking immers net zo hard nodig als wij.”

De generaal had Obama om 40.000 man versterkingen gevraagd, omdat de missie anders „waarschijnlijk” zou mislukken. De VS zullen de komende weken de druk op de NAVO-bondgenoten, waaronder Nederland, vermoedelijk flink opvoeren om de overige 10.000 toe te zeggen. In het begin van zijn toespraak herinnerde Obama eraan dat de NAVO na ‘11 september’ voor het eerst in haar geschiedenis artikel 5 van het handvest in werking stelde: een aanval op een is een aanval op allen.

McChrystal verwoordde zijn reactie op de 30.000 extra man vanmorgen heel secuur: „Ik denk dat we precies hebben gekregen wat nodig is om vooruit te kunnen.”

Foto’s, achtergronden, kaarten op nrc.nl/afghanistan, en redacteur Hanneke Chin-a-Fo vanuit Kabul op nrc.tv