Minder tijd om te spelen in de poppenhoek

De kleuters op basisschool Roomburg krijgen liefst drie lesmethoden vóór de lunchpauze. Het onderwijs voor groep 1 en 2 is te schools, vinden docenten.

Leiden : 2 december 2009 Basisschool Roomburg. Groep 1. © foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

„Good morning, Jeroen.” De dag is begonnen op de protestants-christelijke basisschool Roomburg in Leiden en leerkracht Jeannette van Leeuwen gaat de presentielijst van groep 1 af, in het Engels. Jeroen steekt zijn hand op. „Yes Miss!” Van Leeuwen gaat de rest van de kring rond. De kinderen die het even niet meer weten, antwoorden met: „Ja juf.”

De begroeting in de vreemde taal maakt onderdeel uit van de lesmethode Engels ‘Cookie and friends’. Op Roomburg werken ze daar al mee in groep 1, waar vierjarige kinderen hun schoolcarrière beginnen. In het eerste lesuur komen vandaag ook nog elementen voorbij uit de godsdienstmethode ‘Max en Mies’ en uit de methode ‘Schatkist’, die, aldus de website van de uitgever, aandacht besteedt „aan alle tussendoelen op het gebied van mondelinge taal, woordenschat, beginnende geletterdheid, beginnende gecijferdheid en sociaal-emotionele ontwikkeling”.

Zomaar een beetje spelen, is er dus niet bij voor deze Leidse kleuters. En dat is veel kleuterleerkrachten een doorn in het oog, zo bleek uit een gisteren gepresenteerd onderzoek van Het Onderwijsblad, het blad van de Algemene Onderwijsbond (AOb). Uit een enquête onder 350 juffen die in de jaren tachtig zijn opgeleid aan de kleuterleidsters opleidingschool (KLOS) kwam naar voren dat het kleuteronderwijs wat hen betreft te schools is geworden. Er wordt te veel belang gehecht aan lesmethoden en Cito-toetsen. Dat zorgt voor toenemende druk op de kinderen, vond 90 procent van de ondervraagden.

Van Leeuwen, in 1976 afgestudeerd aan een KLOS, is het eens met veel van de door haar collega’s geuite kritiek. „Spelen is zo belangrijk, maar er is steeds minder tijd voor.” Dat komt omdat er volgens de diverse methodes constant geoefend moet worden. „En dat is lang niet altijd nodig”, vindt Van Leeuwen. „Bij kleuters gaat veel van de ontwikkeling vanzelf, in het spel. Drie meisjes die samen in de poppenhoek bezig zijn, wat dacht je dat daar allemaal aan sociale vaardigheden ontwikkeld wordt?”

Van Leeuwen is coördinator voor de onderbouw op Roomburg. Ze probeert haar jongere collega’s af en toen wat mee te geven van wat ze op de KLOS geleerd heeft. Want op de pabo, die sinds het ontstaan van de basisschool in 1985 ook de opleiding voor het kleuteronderwijs verzorgt, is er te weinig aandacht voor specifieke vaardigheden die nodig zijn voor onderwijs aan jonge kinderen, zegt Van Leeuwen. „Wij deden eerst drie jaar KLOS en dan nog een jaar opleiding voor je hoofdakte. Leerkrachten die nu van de pabo komen, moeten in vier jaar leren hoe aan álle klassen les te geven.”

Directeur van de Roomburg school Beatrix van Maanen, opgeleid aan een KLOS en als juf geëindigd voor groep 8, beaamt dat er op de pabo te weinig gedaan wordt aan het kleuteronderwijs. Dat heeft tot gevolg dat de lesmethoden een belangrijke plaats innemen in de groepen 1 en 2. „Voor de leerkrachten die nu van de pabo afkomen, is een onderwijsmethode een handvat waar ze veel aan hebben. Met behulp van zo’n methode weten ze beter wat ze in de klas moeten doen.”

Lesmethoden als vangnet dus, vanwege een tekortschietende lerarenopleiding. Van Maanen benadrukt echter dat de onderwijsmethodes ook om positieve redenen van nut kunnen zijn. „Het geeft leerkrachten de mogelijkheid te benoemen wat er goed en minder goed gaat in de ontwikkeling van een kind.”

En het spel van een kind mag af en toe best een zetje in de goede richting krijgen, vindt de directeur. „Een opdracht kan een kind net een stapje verder helpen in de ontwikkeling.”

Kleuterjuf Van Leeuwen is het daar mee eens. „Maar als uit een test blijkt dat een kind op bepaalde gebieden achterloopt, moet er tegenwoordig een handelingsplan worden opgesteld. Is dat nou nodig voor een kind van vier of vijf jaar? Die ontwikkelen zich niet allemaal op hetzelfde tempo. Je kunt het ook nog even aankijken, om te zien of het vanzelf goed komt.”

En de kinderen en hun ouders, wat vinden die ervan? Daniëlle van der Reijden heeft net haar tweeling Zoëy en Luke afgeleverd in de groep van juf Van Leeuwen. Zij vindt het prima dat haar kinderen als kleuters al leren lezen, schrijven en tellen. „Kinderen zijn toch leergierig? Die vinden zo’n uitdaging hartstikke leuk. En volgens mij blijft er nog genoeg tijd over om te spelen hoor.”

Spelen kleuters te weinig? nrc.nl/onderwijsblog

    • Bart Funnekotter