'Ik heb een zekere gêneloosheid'

De jonge actrice Çigdem Teke, te zien in The New Electric Ballroom, staat bekend om haar grillige, vaak zeer extreme spel. „Ik zuig mijn toeschouwers als een spin mijn web in.”

„Voordat ik ooit een theatervoorstelling zag, wilde ik al naar de toneelschool. Ik was negentien en had een droom: toneelspelen”, zegt de in Rotterdam wonende Turks-Duitse actrice Çigdem Teke (1977). „Verwacht van mij geen verhalen over ouders die me als zesjarig meisje meenamen naar de schouwburg. Je kunt het verlangen om te acteren goed loskoppelen van het officiële toneel.”

Ondanks haar afstand tot het „gevestigde” theater heeft Çigdem Teke een staat van dienst bij gezelschappen als het Nationale Toneel, Onafhankelijk Toneel, Toneelgroep Amsterdam en Mighty Society. In 2004 studeerde ze af aan de Toneelschool Arnhem. Met haar extreme speelstijl, grotesk aangezet en grillig, gaf ze vorig jaar aan de befaamde titelrol in Hedda Gabler een nieuwe interpretatie. „Het is moeilijk om over jezelf het woord brutaliteit te gebruiken”, aldus Teke. „Maar durf, moed en een zekere gêneloosheid zijn mij wel gegeven. Bovendien had ik destijds een simpele reden om aan het theater te gaan: ik wilde geen kantoorbaan.”

Nu repeteert Teke met regisseur Susanne Kennedy The New Electric Ballroom van de Ierse schrijver Enda Walsh. Het stuk werd in 2008 tijdens het Fringe Festival in Edinburgh tweemaal bekroond. In Groot-Brittannië geldt Walsh als een „explosief-briljante” schrijver. Tijdens de repetitie blijkt inderdaad Walsh’ vermogen een wereld van verlangen en deceptie neer te zetten. Teke vertolkt de jongere Ada die is opgegroeid met haar twee oudere zusters Clara en Breda. In de jaren zestig bezochten de oudste meisjes het optreden van een buitensporig verleidelijke zanger, een Elvis Presley-look-alike van de virielste soort. Schitterend beschrijft Walsh de „bezige benen onder de plooirokken” van de meisjes, hun smeltende hart, hun laaiende opwinding.

Maar het noodlot is hard voor de meisjes in hun zuurstokroze jurkjes: de zanger negeert hen. Vanaf dat moment sluiten ze zich op in huis. Çigdem Teke krijgt van de zussen de rol toebedeeld het fatale moment van afwijzing te regisseren. Het is alsof haar „gêneloosheid” overslaat op actrices Nettie Blanken en Juul Vrijdag: ze hijsen zich in de pikante, prangende jurkjes van toen. Jochum ten Haaf als perfide visboer maakt met vetkuif een verpletterende entree.

Teke: „De twee zussen zijn over de zestig en hebben Ada haar leven lang meegesleept in hun bitterheid. Als ik het toneelspel regisseer, probeer ik de toeschouwers tot reflectie te bewegen. Natuurlijk kun je de zussen veroordelen dat ze zielig zijn, dat ze hun leven niet zo rigide moeten stopzetten. Maar het is herkenbaar die ene allergrootste teleurstelling keer op keer te herhalen, als een ritueel om de pijn te bezweren. Het is of Walsh een vergrootglas legt op die gefnuikte meisjesliefde. Hun harten zijn gebroken. Het is de vondst van de regie om mij de toeschouwers als een spin mijn web in te laten zuigen en hun de vraag voor te leggen: bent u zich bewust van uw oordeel? Ik ga daarin net zover als ik zelf wil. Totdat iedereen beseft dat een oordeel over andermans leven altijd gewogen moet worden. Eigenlijk is Electric Ballroom een hedendaagse versie van Tsjechovs Drie Zusters. Je kunt medelijden met ons hebben, of ons prijzen dat we verdriet niet uit de weg gaan.”

The New Electric Ballroom door het Nationale Toneel. Regie: Susanne Kennedy. Première: 3/12 Nationale Toneel Gebouw, Den Haag. Tournee t/m 16/1.

    • Kester Freriks