Amsterdam wordt geen Rotterdam

Ondanks de aanleg van een nieuwe zeesluis bij IJmuiden zal de Amsterdamse haven onbereikbaar blijven voor de grootste container- en bulkschepen.

WFA89T:IJMUIDEN:IJMUIDEN;27NOV2009-IJMUIDEN - Sluizen van IJmuiden worden uitgebreid met supersluis.WFA/bw/str.Bert Westendorp WFA BERT WESTENDORP

De gemeente Amsterdam lobbyde bijna vier decennia voor een nieuwe zeesluis in IJmuiden. Vrijdag kreeg minister Camiel Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) tijdens het diner van het Amsterdamse havengilde dan ook een staande ovatie toen hij voorspelde dat „uiterlijk in 2016” de eerste schepen door de nieuwe sluis varen.

Minister Eurlings tekende met Amsterdamse havenwethouder Freek Ossel en gedeputeerde Elisabeth Post van de provincie Noord-Holland een convenant over de financiering van een van de grootste sluizencomplexen ter wereld. De nieuwe sluis is begroot op meer dan 700 miljoen euro, waarbij is uitgegaan van een lengte van 500 meter, een breedte van 65 meter en diepte van 18 meter. Het Rijk betaalt het leeuwendeel van de kosten. Over een nieuwe sluis is lang gesproken omdat het Rijk de voorwaarde stelde dat ook private partijen mee zouden moeten gaan betalen. „Dat blijft nog het huiswerk voor Amsterdam”, zegt de woordvoerder van Eurlings.

Het sluizencomplex in IJmuiden bestaat op dit moment uit de Zuidersluis (1876, 120 meter), de Middensluis (1896, 225 meter) en de Noordersluis (1929, 400 meter). Jaarlijks passeren, volgens cijfers van het Amsterdams havenbedrijf, zo’n 50.000 schepen van de beroepsvaart de sluizen. De nieuwe zeesluis – waar de sluis komt te liggen is nog onderwerp van studie – moet de Amsterdamse haven vooral beter bereikbaar voor grote containerschepen. Het grootste containerschip ter wereld is de Deense Emma Mærsk. Het schip is 397 meter lang, 56 meter breed en heeft een maximale diepgang van 15,5 meter. Het schip kan zo’n 13.000 containers vervoeren. Een volledig beladen schip van deze omvang zal de Amsterdamse haven nooit kunnen aandoen. Achter het sluizencomplex bij IJmuiden liggen een spoortunnel, de Velser- en Wijkertunnel in de weg. Schepen met een diepgang van meer dan veertien meter varen deze tunnels kapot. Ter vergelijking: de Rotterdamse haven is bereikbaar voor schepen met een diepgang tot vierentwintig meter. „Amsterdam gaat een zinloze concurrentiestrijd aan met Rotterdam”, zegt econoom Arnold Heertje. „Vanuit het landsbelang geredeneerd vind ik dat stompzinnig. Waarom moeten grote zeeschepen naar Amsterdam, terwijl we een perfect geoutilleerde haven in Rotterdam hebben?”

Amsterdam gaat geen concurrentiestrijd aan aan met Rotterdam, reageert de Amsterdamse havenwethouder Freek Ossel. „Wij verwachten een sterke groei van het aantal containers naar West-Europa en samen met Rotterdam willen we daar een groter marktaandeel van pakken.”

Heertje volgt de uitbreiding rond het Amsterdams havengebeid en Noordzeekanaal al jaren. „Dat is begonnen met mijn protest tegen de komst van de Ceres-terminal. Ook zo’n duur plan waarvan de gemeente zei dat het duizenden banen zou opleveren, maar compleet mislukt is. Al deze luchtfietserij kost miljoenen euro’s gaat ten koste van de openbare ruimte en het milieu.”

Ook Jos Vermunt (hoogleraar in Tilburg en specialist op het terrein van containervervoer) uit kritiek op de investering in nieuwe zeesluis met als argument het vervoer van containers. Containervervoer is, volgens hem, alleen rendabel als je de allergrootste schepen kunt ‘verwerken’. „En die kunnen Amsterdam, ook met een nieuwe sluis, niet bereiken.” Daarbij is voor het containervervoer heel belangrijk dat er een goede – duurzame – verbinding is met het achterland. „Rotterdam heeft dat, Amsterdam ontbeert dat.”

In IJmuiden behoort de bestaande Noordersluis met een lengte van 400 meter, een breedte van 50 meter, en een diepte van 15 meter, al tot de grootste ter wereld. Het is de toegangspoort tot de Amsterdamse haven, die vooral een bulkhaven is. Ruim 30 procent van de overslag betreft olieproducten, bijna een kwart kolen, en containers slechts 4 procent.

Amsterdam is één van de grootste benzinehavens ter wereld. De kerosine voor Schiphol komt per pijpleiding uit de Amsterdamse haven, en vrijwel alle benzinepompen in Noord-Nederland worden bevoorraad vanuit Amsterdam. Amsterdam krijgt naast benzine en kolen veel halffabrikaten binnen: cacaobonen en andere agrarische producten die in Nederland in de industrie verwerkt worden. Al deze producten worden per tanker of bulkschip vervoerd en deze schepen worden steeds groter.

Het aantal schepen dat geschut werd in de Noordersluis is gestegen van 380 in 2002 tot ruim 6.000 in 2008. Uit onderzoek van Rijkswaterstaat is gebleken dat in eenvijfde van de passages sprake was van een substantiële vertraging omdat, grote schepen moeten wachten op een gunstig tij. „De nieuwe sluis maakt een einde aan die vertragingen”, verwacht havenwethouder Ossel. Maar ook dan kan de nieuwe generatie bulkschepen – met een diepgang van soms 18 meter – de Amsterdamse havens niet bereiken.

„De maximumdiepte zal veertien meter blijven”, zegt wethouder Ossel. Dat betekent dat containerschepen eerst een deel van hun lading in een andere haven zullen lossen en daarna Amsterdam aandoen. „Dat is gebruikelijk in de containervaart. Het grote voordeel van de nieuwe sluis is we minder afhankelijk worden van het tij. Die wachttijden zijn we straks kwijt.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het fotobijschrift bij het artikel Amsterdam wordt geen Rotterdam (2 december, pagina 15) is sprake van een coaster die de zeesluis bij IJmuiden invaart. Het is een 180 meter lange tanker.

    • Cees Banning