Wat bezielt Iran? Provocatie?

Iran was vorige maand nog dicht bij een akkoord over zijn omstreden atoomprogramma.

Nu provoceert het land het Westen. Wat is de reden?

Het lijkt een merkwaardige verandering, een provocatie. Vorige maand was Iran nog dicht bij een akkoord met het Westen over zijn atoomprogramma. En zondag kondigde het land ineens aan dat het tien nieuwe uraniumverrijkingsfabrieken gaat bouwen, een ambitieuze uitbreiding van zijn controversiële nucleaire programma. Wat bezielt het land?

De aankondiging is voornamelijk een reactie op een berisping van het Internationaal Atoomagentschap (IAEA). Dat nam vorige week een resolutie aan waarin het opnieuw eist dat Iran stopt met het verrijken van uranium en bovendien de bouw van de tweede verrijkingsfabriek bij Qom opschorten.

Iraanse leiders verdrongen elkaar de afgelopen dagen om hun ongenoegen te uiten over de resolutie, die ze „een politieke beslissing ingegeven door het Westen” noemden. Eerst liet de vertegenwoordiger bij het IAEA, Soltanieh, vrijdag vlak na de aanvaarding van de resolutie weten dat Iran alle vrijwillige samenwerking met het IAEA zou stopzetten. Als dit dreigement wordt uitgevoerd, kan dat inhouden dat Iran minder inspecties toelaat, technische informatie weigert te geven en de veiligheidscamera’s van het IAEA afsluit.

Het parlement riep zondag op om de banden met het IAEA in het algemeen te verminderen. „Deze [IAEA-]resolutie geeft blijk van de hypocrisie in de wereld en is volledig politiek”, zei Kazem Jalali, woordvoerder van de commissie voor nationale veiligheid. „Als het Westen zijn positie herziet, zullen we blijven meewerken. Maar we kunnen ook uit het non-proliferatieverdrag stappen”, zei Jalali. Het parlement heeft wel vaker aan de regering gevraagd om de relatie met het IAEA op een lager pitje te zetten, maar tot dusverre heeft zij daaraan geen gehoor gegeven.

Ali Akbar Salehi, hoofd van het nuclaire programma, zei gisteren voor de staatsradio dat Iran absoluut niet van plan was geweest om tien nieuwe fabrieken te bouwen, maar dat de aankondiging bedoeld was als een duidelijke boodschap voor het Westen. „We hadden geen intentie om zoveel nieuwe fabrieken te bouwen”, zei hij. „Maar klaarblijkelijk wil het Westen Irans vreedzame boodschap niet begrijpen.” Iran houdt vol dat zijn atoomprogramma zuiver civiel is. Veel westerse landen verdenken Iran ervan heimelijk kernwapens te ontwikkelen.

Het is zeer de vraag of Iran in staat is de ambitieuze uitbreidingplannen waar te maken. Maar voor westerse landen die toch al hun bedenkingen hebben over de vreedzame aard van het nucleaire programma, is Ahmadinejads aankondiging een nieuw bewijs dat Iran naar niemand luistert. Duitsland waarschuwde Iran voor verdere sancties.

Maar ondanks Irans verharde stellingname en de aanhoudende westerse dreigementen met sancties, is er geen andere oplossing dan praten, zei Mashallah Shamsolva’ezin, een voormalige journalist, tegenwoordig analist bij het Strategisch onderzoekscentrum voor het Midden-Oosten in Teheran. „Sancties werken niet en Iran wil zijn nationale veiligheid niet in gevaar brengen. Onderhandelen is de enige oplossing.” Wat betreft parlementsvoorzitter Ali Larijani, voormalig toponderhandelaar, blijft de deur open. „Maar het Westen is aan zet”, zei hij op een persconferentie. „Als ze blijven liegen en bedreigen zal Iran zijn eigen weg kiezen. Als ze voor de weg van de diplomatie kiezen, kunnen we samenwerken.”

Waarom de nucleaire deal met Iran afketste nrcnext.nl/links

    • Thomas Erdbrink