'Lissabon' spoort EU-ministers aan

Vandaag is het nieuwe Europees verdrag ingegaan. Gisteren beslisten de minis-ters voor het laatst volgens de oude spelregels, buiten het Europarlement om.

„Er werd hier en daar een traantje weggepinkt”, zei staatssecretaris Nebahat Albayrak (Justitie, PvdA) gisteren na een lange vergaderdag met Europese collega’s in Brussel. Echt waar? „Ja”, zei ze, „sommige mensen waren een beetje emotioneel.”

De reden: dit was de laatste vergadering onder het oude EU-verdrag. Vandaag is het nieuwe verdrag in werking getreden.

Regeringsleiders waren onlangs ook „tot tranen toe geroerd” toen het nieuwe verdrag eindelijk door iedereen was ondertekend, zegt Sophie in ’t Veld, Europarlementariër voor D66. Daarom begrijpt ze niet waarom ministers van diezelfde landen gisteren nog snel besluiten namen volgens de oude regels. Dat wil zeggen: zonder dat het Europees Parlement daarmee in hoefde te stemmen. „Waarom die haast, zonder goede reden?”

Of de EU nu echt daadkrachtiger wordt, zoals de voorstanders van ‘Lissabon’ steeds hebben gezegd, zal de komende jaren moeten blijken. Maar zeker is dat het Europees Parlement vanaf vandaag meer macht heeft.

Zo mag het voortaan meebeslissen over bijna alle justitie-onderwerpen. En juist op dit terrein had het Europees Parlement de afgelopen jaren vaak een andere mening dan lidstaten. Vooral wanneer het ging om de privacy van burgers. Parlementariërs gaven wel adviezen. Maar ze hadden het gevoel dat die door regeringen als „wc-papier” werden gebruikt, zegt een ambtenaar.

Justitie-ministers namen gisteren op het laatste moment nog een besluit over zo’n privacygevoelig onderwerp. Ze sloten een akkoord waardoor bankgegevens van Europeanen ook in de toekomst aan de VS kunnen worden gegeven. Die willen de data gebruiken om terroristen op te sporen.

Ook over het landbouwbeleid, waar ruim veertig procent van de EU-begroting naartoe gaat, krijgt het Europees Parlement volledige medezeggenschap. „De landbouwcommissie wordt nu nog bevolkt door boeren”, zei Jean-Luc Deheane gisteren. De Belgische oud-premier is de verdragsspecialist van de christen-democraten. Hij verwacht dat de landbouwcommissie ook interessant wordt voor andere politici dan alleen boeren, nu die echt macht krijgt.

Andrew Duff, verdragsspecialist van de liberalen, voorspelde dat het nieuwe verdrag ook grote gevolgen zal hebben voor de manier waarop lidstaten opereren. De Raad, het overleg van lidstaten, is nu „een diplomatieke conferentie”. Hij bedoelt: er wordt meestal achter gesloten deuren gepraat. „Ik denk dat de Raad in de toekomst opener moet worden.” Hij verwacht dat het machtigere Europarlement dit af zal dwingen.

„We hebben een glaasje port gedronken”, zei minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) toen hij gisterenavond in het gebouw van de Raad de pers te woord kwam staan. Natuurlijk was hij een voorstander van een grotere rol voor het Europees Parlement, zei hij. Maar het was volgens hem noodzakelijk nu een akkoord te sluiten met de VS over bankgegevens. Swift, het bedrijf dat de gegevens beheert, slaat die binnenkort niet meer in de VS op, maar in Europa. Daardoor zouden oude afspraken tussen de EU en de VS niet langer geldig zijn. En het nieuwe akkoord geldt maar negen maanden.

Sophie In ’t Veld is het niet eens met die redenering. „Het was al sinds de zomer van 2007 bekend dat Swift die databestanden zou gaan verplaatsen.” Ze is bang dat het door dit tijdelijke akkoord straks moeilijk wordt om andere, definitieve, afspraken te maken met de Amerikanen.

Justitieministers maakten gisteren ook nog afspraken over uitwisseling van gegevens van politiedienst Europol met landen buiten de EU. Europarlementariërs van links tot rechts vroegen vorige week nog dat niet te doen.

In ’t Veld, die vanmorgen de eerste vergadering van de justitie-commissie onder ‘Lissabon’ voorzat: „Lidstaten hebben zich gruwelijk arrogant opgesteld. Het is onvermijdelijk dat ze dat straks op hun brood krijgen.”

    • Jeroen van der Kris