'Fraudeurs' worden heimelijk bespioneerd, maar horen dat niet altijd achteraf

facebookEen nieuwtje dat vorige week gretig aftrek vond: een Canadese vrouw die met een depressie thuis zat, verloor haar uitkering vanwege de vrolijke foto’s die ze op haar Facebook-pagina had geplaatst. In Nederland controleren gemeentes eveneens het persoonlijke leven van uitkeringsgerechtigden. Ook heimelijk.

Volgens haar verzekeraar kon de vrouw best weer aan het werk gaan, aangezien ze ook feestjes bezocht, naar het strand ging en zich vermaakte met een paar mannelijke strippers. Op de foto’s maakte de vrouw geen depressieve indruk. Bekijk hieronder een Engelstalig nieuwsitem waarin onder meer de beruchte foto’s te zien zijn:

In Nederland zou dit ook kunnen gebeuren. Uitkeringsontvangers worden, bij een vermoeden van fraude, soms stiekem gevolgd of gefilmd. Dat gebeurt door de sociale recherche en heet formeel ‘heimelijke waarneming’. De gegevens die tijdens de waarnemingen worden verzameld, worden gebruikt voor een (her)beoordeling van het recht op een uitkering. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die zeggen dat ze geen gezamenlijke huishouding voeren, maar dat wel doen. Of andersom. De personen die onderwerp zijn van zo’n fraudeonderzoek moeten hiervan achteraf wel op de hoogte worden gesteld. Dat gebeurt lang niet altijd.

Vorige week tikte het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) zeventien van de twintig onderzochte gemeenten op de vingers. Zij hebben de afgelopen jaren de wettelijke informatieplicht niet goed nageleefd, terwijl heimelijke waarnemingen een ‘ingrijpende inbreuk vormen op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene’. Lees hier de belangrijkste conclusies uit het rapport. Lees hier een artikel dat de Twentsche Courant Tubantia schreef over de gemeente Enschede en lees hier het CBP-rapport over Enschede. De rapporten over de andere gemeenten zijn te vinden via deze link.

In sommige gevallen werd verzuimd het Openbaar Ministerie om toestemming te vragen om een verborgen camera bij een woning op te hangen, iets wat volgens het CBP strafbaar is volgens de Wet bescherming persoonsgegevens: ‘Het inzetten van een camera ten behoeve van heimelijke waarneming zonder de instemming van de officier van justitie is strafbaar gesteld in artikel 139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht.’

Inmiddels hebben de Tweede Kamerleden Naïma Azough en Ineke van Gent, beide van GroenLinks, Kamervragen gesteld aan de ministers van Justitie, Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Zij willen weten of de gemeenten, zoals het CBP stelt, strafbare feiten hebben gepleegd. En hoe leven sociale diensten elders in Nederland de privacyregels ten aanzien van heimelijke controles na?

De gemeente Enschede stelt dat zij haar leven inmiddels heeft gebeterd. Sinds februari van dit jaar worden mensen ongeacht de uitkomst van het fraudeonderzoek geïnformeerd over het feit dat zij stiekem zijn gevolgd of gefilmd. Daarvoor meldde de gemeente dat alleen aan burgers die daadwerkelijk bleken te hebben gefraudeerd.

Wat is volgens u belangrijker: privacy of het opsporen van fraudeurs? Moet iedereen die is gevolgd of gefilmd dat achteraf te horen krijgen? Of alleen degenen die zijn betrapt? Bent u wel eens onderwerp geweest van een fraudeonderzoek waarbij gebruik werd gemaakt van ‘heimelijke waarneming’?

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.