Zwitsers minaretverbod

Rampzalig gevolg van een annus horribilis

(...) Dit referendum is een catastrofe voor Zwitserland. Nergens in Europa bestaat een dergelijk bouwverbod. Als die zes woorden – de bouw van minaretten is verboden – in de toekomst in de Grondwet staan, dan zijn ze niet alleen op meerdere punten in strijd met precies die Grondwet, maar ook met de godsdienstvrijheid of het discriminatieverbod. Ze druisen ook overduidelijk in tegen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het zal niet lang duren voordat een gedupeerde naar het Europese Hof voor de Rechter van de Mens in Straatsburg trekt, waar een pijnlijke veroordeling dreigt, alsmede mogelijk de uitsluiting van Zwitserland uit de Raad van Europa. (...) Waarom dit resultaat? Met ongeveer 60 procent is het aantal ja-stemmen shockerend hoog uitgevallen. Het moet haast wel zo zijn dat de islamvijandige of xenofobe grondhouding – die hoogstens een kwart van de bevolking heeft – inmiddels door veel meer mensen wordt gedeeld. Een verklaring is het annus horribilis dat Zwitserland achter de rug heeft. Dit was ook een stem van woede en frustratie. Veel Zwitsers hebben het eind van het bankgeheim als vernederend ervaren. En nog altijd wordt hun land in de gijzelaffaire (twee Zwitserse zakenlieden die vastzitten in Libië red.) door de Libische leider Gaddafi bij de neus genomen. (...) Bovendien is het resultaat een soort ‘collateral damage’ van de directe democratie. Dit kan er gebeuren, als het volk niet alleen over gymzalen en magneetzweeftreinen beslist, maar over alles.

Commentator Thomas Kirchner, Süddeutsche Zeitung.

In broekzak gebalde vuist

Het referendum ‘tegen de bouw van minaretten’ was in meerdere opzichten ongebruikelijk. De strijd gaat over een marginaal bouwvoorschrift. De wens van het volk tastte het beginsel van de godsdienstvrijheid aan. (...) En het diende als ventiel: in openlijke debatten, aan de keukentafel en in discussies op de brievenpagina werden angsten uitgesproken, zelfs een ‘botsing der beschavingen’ tot thema gemaakt. (...) Het ging tegen de „opmars van de islamisering” en voor alles ook tegen de islamisten die bereid zijn geweld te gebruiken. (...) De in de moslimwereld heersende levensbeschouwing, het daar vigerende beeld van vrouwen, het echt bestaande fanatisme, riepen een tegenreactie op. Het verbod op minaretten is een uiting van de om zich heen grijpende onzekerheid. Daar speelde de campagne van de initiatiefnemers op in. (...) In het wilde weg balden de stemgerechtigden de vuist in de broekzak. Het zou fataal zijn als het onbehagen tegen „het vreemde” niet serieus genomen zou worden. (...)

De linkervleugel had ook afweerreflexen. Het door de Groep Zwitserland zonder Leger gelanceerde initiatief was pacifistisch, maar zelfs ook isolationistisch. De door de rood-groene partijen geholpen afschaffers van het leger willen met de Arabische wereld niets te maken hebben als het om oorlogsmateriaal gaat. Daarvoor waren ze bereid duizenden arbeidsplaatsen in Zwitserland in gevaar te brengen. (...) Het referendumweekeinde stond in het teken van een tangbeweging tegen de internationale openheid van Zwitserland. De linkervleugel probeerde de enorme exportindustrie deels te ontwapenen – en faalde. De rechtervleugel wilde onder de dekmantel van het minaretinitiatief een dam opwerpen tegen de moslimcultuur – en slaagde.

Beide koerswijzigingen zijn relevant in het buitenlandse beleid. Het is niet waarschijnlijk dat de internationale druk zal wegebben. Het is des te belangrijker dat de bevoegde instanties in het land het hoofd koel houden. Het minaretverbod mag er niet toe leiden dat het grondwettelijke principe van de godsdienstvrijheid verder wordt ondergraven.

Voor alles moet de door de kiezers geuite onzekerheid niet leiden tot reacties die tegen de humanitaire en economische prioriteiten van Zwitserland ingaan.

Commentator René Zeller, Neue Zürcher Zeitung.

Prijs voor bankgeheim

Laten we hopen dat de prijs niet exorbitant is op het moment dat er zoveel andere uitdagingen moeten worden overwonnen, de economische crisis, het conflict met Libië, overtroffen door de verdwijning van het bankgeheim.

Zwitserse krant La Liberté.